ग्राहक संरक्षण कायद्याच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधाने असत्य आहेत? अ) तक्रार तोंडी करून चालते. ब) पुनर्विक्रीसाठी जो वस्तू खरेदी करतो तो ग्राहक नाही. क) जिल्हा मंचासमोर फक्त रु. 5 लाख पर्यंतचे दावे चालतात त्यावरील नाही. ड) राष्ट्रीय ग्राहक मंचामध्ये एक जागा स्त्रियांसाठी राखीव आहे. पर्यायी उत्तरे:
EN
Which of the following statements are FALSE with reference to the Consumer Protection Act?
(a) An oral complaint is sufficient/valid.
(b) A person who purchases goods for commercial resale is not a consumer.
(c) The District Forum only entertains claims up to Rs. 5 lakh and not beyond.
(d) One seat in the National Consumer Commission is reserved for a woman.
Alternative answers:
उत्तर: पर्याय (१)
स्पष्टीकरण:
ग्राहक संरक्षण कायद्याच्या संदर्भात विधानांचे विश्लेषण:
•
विधान (अ) असत्य: ग्राहक संरक्षण कायद्यांतर्गत कोणतीही तक्रार तोंडी चालत नाही; तक्रार नेहमी लेखी स्वरूपातच सादर करावी लागते.
•
विधान (ब) सत्य: ज्या व्यक्तीने वस्तू पुनर्विक्रीसाठी (Resale) खरेदी केली आहे, ती व्यक्ती कायद्यानुसार ग्राहक मानली जात नाही [कलम २(१)(d)].
•
विधान (क) असत्य: ग्राहक संरक्षण कायद्याच्या मूळ तरतुदीनुसार जिल्हा मंचाची मर्यादा रु. ५ लाख होती, परंतु नंतर ती रु. २० लाख करण्यात आली (आणि २०१९ च्या कायद्यानुसार ५० लाख/१ कोटी). त्यामुळे 'फक्त रु. ५ लाखांपर्यंतचेच दावे चालतात' हे विधान चुकीचे आहे.
•
विधान (ड) सत्य: राष्ट्रीय आयोगामध्ये किमान एका महिला सदस्याची नियुक्ती अनिवार्य आहे.
त्यामुळे असत्य विधाने अ व क (पर्याय १) आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ग्राहक संरक्षण कायद्यानुसार तक्रार लेखी असणे अनिवार्य आहे. तसेच २००२ च्या सुधारणेनुसार जिल्हा मंचाची आर्थिक अधिकारकक्षा ५ लाखांवरून २० लाख रुपये करण्यात आली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Answer: Option (1)
Explanation:
Analysis of statements under the Consumer Protection Act:
•
Statement (a) is FALSE: An oral complaint is NOT maintainable; the Act strictly requires complaints to be submitted in writing (or online).
•
Statement (b) is TRUE: A person buying goods for commercial resale is statutorily excluded from the definition of a 'consumer'.
•
Statement (c) is FALSE: Under the original 1986 Act, the limit was Rs. 5 lakhs, but the 2002 Amendment enhanced the District Forum's pecuniary jurisdiction to Rs. 20 lakhs (and under CPA 2019, up to Rs. 50 lakhs/1 crore). Hence, claiming it is restricted to only Rs. 5 lakh is false.
•
Statement (d) is TRUE: Under Section 20(1)(b), at least one member of the National Commission must be a woman.
Therefore, statements (a) and (c) are false.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Statutory prerequisites under CPA: Complaints must be in writing, commercial resale buyers are barred, and pecuniary jurisdictions have evolved significantly (enhanced from 5L to 20L in 2002).