खालीलपैकी कोणते विधान, केंद्र-राज्य संबंधांमधील भारतीय वित्त आयोगाच्या भूमिकेचे योग्य स्पष्टीकरण करते ?
EN
Which of the following statements correctly explains the role of the Finance Commission of India in Centre-State relations?
योग्य उत्तर पर्याय (३) तो केंद्र आणि राज्यांमध्ये कर महसूल वाटप करण्याची शिफारस करतो हे आहे.
स्पष्टीकरण:
•
भारतीय वित्त आयोग (Finance Commission of India - Article 280):
•
वित्त आयोग ही एक घटनात्मक व निम-न्यायालयीन संस्था आहे, ज्याची स्थापना राष्ट्रपतींद्वारे दर पाच वर्षांनी केली जाते.
•
मुख्य भूमिका:
1.
विभाज्य कर महसुलाचे केंद्र आणि राज्यांमध्ये वाटप करणे (Vertical Devolution) आणि राज्या-राज्यांमध्ये त्या महसुलाची विभागणी करणे (Horizontal Devolution).
2.
भारताच्या संचित निधीतून राज्यांना द्यावयाच्या मदत अनुदानांचे (Grants-in-Aid - कलम २७५) नियम ठरवणे.
3.
राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या (पंचायती व नगरपालिका) संसाधनांची पूर्तता करण्यासाठी राज्याच्या संचित निधीमध्ये वाढ करण्याच्या उपाययोजना सुचवणे.
•
पाणी तंट्यांवर लवाद (न्यायाधिकरण) निर्णय घेतो आणि योजनांची देखरेख संबंधित मंत्रालये करतात.
•
म्हणून पर्याय (३) हे केंद्र-राज्य संबंधांमधील वित्त आयोगाच्या भूमिकेचे अचूक स्पष्टीकरण आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
१५ व्या वित्त आयोगाचे अध्यक्ष: एन. के. सिंग (N. K. Singh - कार्यकाळ २०२०-२६). त्यांनी राज्यांसाठी ४१% कर वाटपाची शिफारस केली.
•
१६ व्या वित्त आयोगाचे अध्यक्ष: डॉ. अरविंद पनगढिया.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3): It recommends the distribution of tax revenues between the Centre and the States.
Explanation:
•
Finance Commission of India (Article 280):
•
A quasi-judicial constitutional body constituted every fifth year by the President of India.
•
Primary Mandate (Article 280(3)):
1.
Recommending the distribution of the net proceeds of divisible taxes between the Union and the States (Vertical Devolution).
2.
Recommending the allocation among the States of the respective shares of such proceeds (Horizontal Devolution).
3.
Formulating principles governing grants-in-aid of the revenues of the States out of the Consolidated Fund of India under Article 275.
4.
Measures to augment the Consolidated Fund of a State to supplement resources of Panchayats and Municipalities.
•
Therefore, Option (3) accurately reflects the Finance Commission's role in Centre-State financial relations.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
15th Finance Commission Chairman: N. K. Singh (recommended 41% vertical devolution to States).
•
16th Finance Commission Chairman: Dr. Arvind Panagariya.