🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Maharashtra Zilla Parishad Bharti (ZP) 2024 MEDIUM

उत्तर भारतीय 'नागर मंदिर स्थापत्य शैली'च्या (Nagara Temple Style) वैशिष्ट्यांसंदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान अचूक आहे?

EN Which of the following statements is accurate regarding the architectural features of the North Indian 'Nagara Temple Style'?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
नागर शैलीत मंदिराला कोणतेही उंच शिखर नसते
Nagara style has no elevated tower or shikhara
B
मंदिराभोवती उंच संरक्षण भिंती आणि गोपूरम असणे बंधनकारक असते
It compulsorily features high boundary walls and massive gopurams
C
नागर शैलीतील शिखरावर आमलक किंवा कलश नसतो
The shikhara lacks an Amalaka or Kalasha at the top
D
मंदिरातील मुख्य गर्भगृह हे नेहमी सर्वात उंच शिखराच्या थेट खाली वसलेले असते
The principal garbhagriha is always situated directly beneath the tallest shikhara
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (४) मंदिरातील मुख्य गर्भगृह हे नेहमी सर्वात उंच शिखराच्या थेट खाली वसलेले असते

सविस्तर विश्लेषण व नागर स्थापत्य शैली:

• गर्भगृह आणि शिखर रचना: उत्तर भारतीय नागर शैलीत मंदिरातील मुख्य देवता ज्या खोलीत असते, त्या गर्भगृहाच्या (Sanctum Sanctorum) थेट वर सर्वात उंच शिखर (Rekha-Prasad / Shikhara) उभारले जाते.
• इतर ठळक वैशिष्ट्ये:
1. चबुतरा (Jagati): मंदिर जमिनीवरून उंच दगडी चबुतऱ्यावर बांधले जाते.
2. आमलक व कलश: शिखराच्या सर्वात वर गोलाकार चपटा दगड (आमलक) आणि त्यावर तांब्यासारखा 'कलश' असतो.
3. मंडप: गर्भगृहाच्या पुढे भाविकांसाठी मंडप व अर्धमंडप असतात.
• इतर पर्याय चुकीचे का?:
• पर्याय (१) चुकीचा: नागर शैलीत भव्य वक्ररेषीय शिखरे असतात.
• पर्याय (२) चुकीचा: विस्तृत तटबंदी आणि उंच प्रवेशद्वारे (गोपूरम) ही द्रविड शैलीची (दक्षिण भारतीय) वैशिष्ट्ये आहेत, नागर शैलीत तटबंदी नसते.
• पर्याय (३) चुकीचा: आमलक व कलश हे नागर शैलीचे अनिवार्य भाग आहेत.

म्हणून अचूक पर्याय (४) आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: खजुराहोची मंदिरे, कोणार्कचे सूर्य मंदिर आणि भुवनेश्वरचे लिंगराज मंदिर ही नागर शैलीची सर्वोत्तम उदाहरणे आहेत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) The principal garbhagriha is always situated directly beneath the tallest shikhara

Detailed Analysis & Nagara Architectural Style:

• Vertical Alignment: In Nagara temple architecture of Northern India, the sanctum sanctorum (*Garbhagriha*) housing the presiding deity is consistently located directly beneath the central and highest curvilinear tower (*Shikhara*).
• Salient Characteristics:
1. Elevated Plinth: Constructed upon an elevated stone platform called the *Jagati*.
2. Terminal Motifs: The summit of the shikhara is crowned with a ribbed circular stone disk (*Amalaka*) surmounted by a water-pot finial (*Kalasha*).
3. Progressive mandapas leading up towards the soaring inner sanctum.
• Why other options are incorrect:
• Nagara temples feature elaborate curvilinear spires.
• Elaborate boundary enclosures with monumental entrance gateways (*Gopurams*) are hallmarks of South Indian Dravida architecture, generally absent in pure Nagara shrines.

Hence, the accurate choice is Option (4).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: The Kandariya Mahadeva temple at Khajuraho and the Sun Temple at Konark represent the zenith of the Nagara architectural idiom.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) नागर शैलीत मंदिराला कोणतेही उंच शिखर नसते (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) मंदिराभोवती उंच संरक्षण भिंती आणि गोपूरम असणे बंधनकारक असते (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) नागर शैलीतील शिखरावर आमलक किंवा कलश नसतो (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) मंदिरातील मुख्य गर्भगृह हे नेहमी सर्वात उंच शिखराच्या थेट खाली वसलेले असते (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (४) मंदिरातील मुख्य गर्भगृह हे नेहमी सर्वात उंच शिखराच्या थेट खाली वसलेले असते**[/gold]
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'आधुनिक भारताचा इतिहास व स्वातंत्र्य चळवळ' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →