🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था ASO Mains 2018 MEDIUM

भारतीय निर्वाचन आयोगाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

EN Which of the following statements is correct regarding the Election Commission of India?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

राज्यघटनेने निवडणूक आयोगाच्या सदस्यांचा पात्रतेचे निकष सांगितलेले आहेत.

The Constitution has prescribed the qualification criteria for the members of the Election Commission.

राज्यघटनेने निवृत्त निवडणूक आयुक्तांची शासनाकडून अन्य पदावर नेमणूक करण्यात बंदी घातलेली आहे.

The Constitution has debarred retiring Election Commissioners from any further appointment by the Government.

मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि अन्य आयुक्त यांना समान अधिकार आहेत.

The Chief Election Commissioner and other Election Commissioners have equal powers.

सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाला ज्या पद्धतीने व कारणासाठी पदच्युत केले जाते त्याच पद्धतीने व त्याच कारणांसाठी निवडणूक आयुक्तांना पदच्युत करता येते.

Election Commissioners can be removed in the same manner and on the same grounds as a Judge of the Supreme Court.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (३) मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि अन्य आयुक्त यांना समान अधिकार आहेत.

स्पष्टीकरण:

भारतीय निवडणूक आयोगाबाबत (कलम ३२४) विधानांचे विश्लेषण:

• विधान (३) बरोबर आहे: 'निवडणूक आयोग (निवडणूक आयुक्तांच्या सेवाशर्ती व कामकाज) कायदा, १९९१' आणि सर्वोच्च न्यायालयाच्या टी. एन. शेषन खटल्यातील (१९९५) निकालानुसार, मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) आणि इतर दोन निवडणूक आयुक्त (ECs) यांना समान अधिकार, समान दर्जा आणि समान वेतन-भत्ते (सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांइतके) असतात. मतभेदाच्या वेळी निर्णय बहुमताने घेतला जातो.

• विधान (१) चुकीचे आहे: राज्यघटनेने निवडणूक आयुक्तांची शैक्षणिक, कायदेशीर किंवा प्रशासकीय पात्रता निश्चित केलेली नाही.

• विधान (२) चुकीचे आहे: राज्यघटनेने निवृत्त निवडणूक आयुक्तांना सरकारद्वारे इतर लाभाचे पद स्वीकारण्यास बंदी घातलेली नाही.

• विधान (४) चुकीचे आहे: सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाप्रमाणे केवळ मुख्य निवडणूक आयुक्तांना (CEC) पदच्युत करता येते; इतर आयुक्तांना CEC च्या शिफारशीवरून राष्ट्रपती पदावरून दूर करू शकतात.

त्यामुळे पर्याय (३) हे अचूक उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्त यांच्यात अधिकारांची समानता असते (वेतन, भत्ते आणि मताधिकार समान; निर्णय बहुमताने).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) The Chief Election Commissioner and other Election Commissioners have equal powers.

Explanation:

Under Article 324 and the Election Commission Act, 1991 (reaffirmed by the Supreme Court in the landmark T.N. Seshan case, 1995):

• Option (3) is correct: The Chief Election Commissioner (CEC) and the other two Election Commissioners (ECs) enjoy equal powers, equal salary and perks (equivalent to a Supreme Court Judge). In case of difference of opinion, matters are decided by majority vote.

• Option (1) is incorrect: The Constitution does not prescribe legal, educational, or administrative qualifications for Election Commissioners.

• Option (2) is incorrect: The Constitution does not debar retiring commissioners from post-retirement government appointments.

• Option (4) is incorrect: Only the CEC has the constitutional removal protection equivalent to a Supreme Court Judge; other ECs can be removed by the President on the recommendation of the CEC.

Hence, Option (3) is the correct answer.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: The CEC and other ECs hold equal status and power; decisions are taken by majority. Only the CEC enjoys removal protection on par with a Supreme Court Judge.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) राज्यघटनेने निवडणूक आयोगाच्या सदस्यांचा पात्रतेचे निकष सांगितलेले आहेत. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) राज्यघटनेने निवृत्त निवडणूक आयुक्तांची शासनाकडून अन्य पदावर नेमणूक करण्यात बंदी घातलेली आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि अन्य आयुक्त यांना समान अधिकार आहेत. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (३) मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि अन्य आयुक्त यांना समान अधिकार आहेत.**[/gold]

✗ पर्याय (4) सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाला ज्या पद्धतीने व कारणासाठी पदच्युत केले जाते त्याच पद्धतीने व त्याच कारणांसाठी निवडणूक आयुक्तांना पदच्युत करता येते. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि अन्य आयुक्त यांना समान अधिकार आहेत.' हे असून ते 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

भारतीय निर्वाचन आयोगाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन