🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

'केंद्रकीय संमीलन' (Nuclear Fusion) प्रक्रियेच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान अचूक (योग्य) आहे?

EN Which of the following statements is correct regarding the 'Nuclear Fusion' process?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

ही प्रक्रिया सध्या व्यावसायिक स्तरावर अणुभट्ट्यांमध्ये वीजनिर्मितीसाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते

This process is currently widely used commercially in nuclear reactors for electricity generation

या प्रक्रियेमध्ये एका जड केंद्रकाचे दोन हलक्या केंद्रकांमध्ये विभाजन होते

In this process, a heavy nucleus splits into two lighter nuclei

सूर्य आणि इतर ताऱ्यांमधील प्रचंड ऊर्जेचा मुख्य नैसर्गिक स्त्रोत केंद्रकीय संमीलन हाच आहे

Nuclear fusion is the primary natural source of energy in the Sun and stars

या प्रक्रियेसाठी नेहमी युरेनियम-२३५ या जड इंधनाची मोठ्या प्रमाणावर आवश्यकता असते

This process always requires a large quantity of heavy Uranium-235 fuel

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (३) सूर्य आणि इतर ताऱ्यांमधील प्रचंड ऊर्जेचा मुख्य नैसर्गिक स्त्रोत केंद्रकीय संमीलन हाच आहे.

विश्लेषण:

• केंद्रकीय संमीलन (Nuclear Fusion): अतिउच्च तापमानाला (कोट्यवधी अंश सेल्सिअस) आणि दाबाला दोन किंवा अधिक हलकी केंद्रके (उदा. हायड्रोजनचे समस्थानिक ड्युटेरियम आणि ट्रिटियम) एकत्र येऊन एक जड केंद्रक (हेलियम) तयार करतात आणि प्रचंड ऊर्जा मुक्त होते.

• सूर्याच्या केंद्रभागात प्रोटॉन-प्रोटॉन चक्राद्वारे हायड्रोजनचे हेलियममध्ये संमीलन होते, ज्यातून सूर्यप्रकाश व सौर ऊर्जा निर्माण होते.

• हायड्रोजन बॉम्ब (Thermonuclear bomb) हा अनियंत्रित केंद्रकीय संमीलनावर आधारित आहे.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय १: व्यावसायिक अणुभट्ट्यांमध्ये केंद्रकीय विखंडन (Fission) वापरले जाते; नियंत्रित संमीलन (उदा. ITER प्रकल्प) अजूनही प्रायोगिक टप्प्यात आहे.

• पर्याय २ व ४: हे विखंडनाचे (Nuclear Fission) गुणधर्म आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

अणुबॉम्ब (Atom Bomb) = केंद्रकीय विखंडन (Fission - युरेनियम/प्लुटोनियम). हायड्रोजन बॉम्ब व सूर्य = केंद्रकीय संमीलन (Fusion - हायड्रोजन/ड्युटेरियम). संमीलनात विखंडनापेक्षा कैक पट जास्त ऊर्जा निर्माण होते!

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (3) Nuclear fusion is the primary natural source of energy in the Sun and stars.

Analysis:

• Nuclear Fusion is the process where two light atomic nuclei (such as hydrogen isotopes: deuterium and tritium) combine under extreme thermal kinetic energy (millions of Kelvins) to form a heavier nucleus (helium), releasing enormous binding energy.

• The Sun and main-sequence stars generate energy through stellar nucleosynthesis (proton-proton chain reaction and CNO cycle).

• The Hydrogen (thermonuclear) Bomb operates on uncontrolled nuclear fusion.

Distractor Analysis:

• Option 1: Commercial nuclear power plants worldwide operate exclusively on Nuclear Fission; controlled commercial fusion (e.g., ITER, Tokamaks) remains developmental.

• Options 2 & 4: Describe Nuclear Fission, which uses heavy isotopes like Uranium-235.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Atomic Bomb = Nuclear Fission (U-235/Pu-239). Hydrogen Bomb & Solar Energy = Nuclear Fusion (Deuterium-Tritium). Fusion produces substantially more energy per unit mass than fission.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) ही प्रक्रिया सध्या व्यावसायिक स्तरावर अणुभट्ट्यांमध्ये वीजनिर्मितीसाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) या प्रक्रियेमध्ये एका जड केंद्रकाचे दोन हलक्या केंद्रकांमध्ये विभाजन होते (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) सूर्य आणि इतर ताऱ्यांमधील प्रचंड ऊर्जेचा मुख्य नैसर्गिक स्त्रोत केंद्रकीय संमीलन हाच आहे (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (३) सूर्य आणि इतर ताऱ्यांमधील प्रचंड ऊर्जेचा मुख्य नैसर्गिक स्त्रोत केंद्रकीय संमीलन हाच आहे.

✗ पर्याय (4) या प्रक्रियेसाठी नेहमी युरेनियम-२३५ या जड इंधनाची मोठ्या प्रमाणावर आवश्यकता असते (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'किरणोत्सारिता, आण्विक ऊर्जा व किरणोत्सारी समस्थानिके' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: किरणोत्सारिता, आण्विक ऊर्जा व किरणोत्सारी समस्थानिके

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'किरणोत्सारिता, आण्विक ऊर्जा व किरणोत्सारी समस्थानिके' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'किरणोत्सारिता, आण्विक ऊर्जा व किरणोत्सारी समस्थानिके' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'किरणोत्सारिता, आण्विक ऊर्जा व किरणोत्सारी समस्थानिके' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'सूर्य आणि इतर ताऱ्यांमधील प्रचंड ऊर्जेचा मुख्य नैसर्गिक स्त्रोत केंद्रकीय संमीलन हाच आहे' हे असून ते 'किरणोत्सारिता, आण्विक ऊर्जा व किरणोत्सारी समस्थानिके' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'किरणोत्सारिता, आण्विक ऊर्जा व किरणोत्सारी समस्थानिके' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

'केंद्रकीय संमीलन' (Nuclear Fusion) प्रक्रियेच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान अचूक (योग्य) आहे?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन