पुढीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे? अ) विकास आणि नैसर्गिक आपत्तीचा प्रभाव म्हणून विस्थापनाचा, जनसंख्येच्या निवडक भागावर प्रभाव होतो. ब) आपत्ती, आर्थिक व्यवस्थेचे नुकसान करते. आपत्तीने प्रभावित लोकांच्या पुनर्वसनासाठी, भौतिक सोयी व वितरणाच्या जाळ्याची चटकन पुनर्स्थापना करतील, अशा कार्यक्रमांची व व्यूहरचनांची गरज असते. पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following statements is incorrect?
a) As an effect of development and natural disasters, displacement affects selective sections of the population.
b) Disasters damage the economy. For rehabilitation of disaster-affected people, programmes and strategies are needed that quickly re-establish physical amenities and distribution networks.
Answer options:
विकास आणि आपत्तीमुळे होणारे विस्थापन:
1.
विधान अ चे विश्लेषण: विकास प्रकल्प (धरणे, महामार्ग, खाणी) किंवा पूर, चक्रीवादळ यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे होणाऱ्या विस्थापनाचा प्रभाव संपूर्ण लोकसंख्येवर समान न होता समाजातील निवडक, असुरक्षित आणि गरीब घटकांवर (विशेषतः आदिवासी, शेतमजूर आणि वंचित वर्ग) अधिक तीव्रतेने पडतो. त्यामुळे हे विधान बरोबर आहे.
2.
विधान ब चे विश्लेषण: आपत्तीमुळे स्थानिक व राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेला मोठा धक्का बसतो. विस्थापित लोकांच्या पुनर्वसनासाठी तात्पुरत्या मदतीसोबतच भौतिक सोयीसुविधा (रस्ते, वीज, पाणी) आणि अन्न-वितरणाच्या जाळ्यांची तात्काळ पुनर्स्थापना करणारे धोरणात्मक कार्यक्रम राबवणे अत्यावश्यक असते. त्यामुळे हे विधानही बरोबर आहे.
3.
प्रश्नात चुकीचे विधान विचारले असून दोन्ही विधाने खरी असल्याने 'दोन्ही विधाने अचूक आहेत' (पर्याय 3) हे योग्य उत्तर ठरते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
आपत्ती आणि विकास प्रेरित विस्थापनात 'मायकेल सेर्निआ' (Michael Cernea) यांचे 'Impoverishment Risks and Reconstruction (IRR)' मॉडेल अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Displacement Caused by Development and Disasters:
1.
Analysis of Statement a: Development projects (dams, highways, mining) and natural disasters do not impact all demographics equally; their displacement impact falls disproportionately on vulnerable, marginalized, and tribal populations. Hence, this statement is accurate.
2.
Analysis of Statement b: Disasters inflict severe economic disruptions. Effective rehabilitation demands rapid restoration of physical infrastructure, basic amenities, and essential distribution networks to help survivors recover livelihoods quickly. Hence, this statement is also correct.
3.
Since both statements are factually sound and not incorrect, the appropriate answer is 'Both statements are correct' (Option 3).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Sociologist Michael Cernea formulated the 'Impoverishment Risks and Reconstruction' (IRR) model to analyze landlessness, joblessness, and homelessness caused by involuntary resettlement.