अचूक उत्तर: पर्याय (३) [73 व्या आणि 74 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाव्दारे 'जिल्हा' हा शब्दप्रयोग राज्यघटनेच्या भाग XI आणि XI A मध्ये अनेक ठिकाणी समाविष्ट केलेला आहे.]
विस्तृत स्पष्टीकरण:
विधानांचे घटनात्मक परीक्षण:
•
विधान १ बरोबर आहे: ब्रिटिश काळापासून भारतात 'जिल्हा' (District) हा महसूल, कायदा-सुव्यवस्था आणि क्षेत्रीय प्रशासनाचा मूलभूत घटक (Basic territorial unit of administration) राहिला आहे.
•
विधान २ बरोबर आहे: मूळ भारतीय संविधानात 'जिल्हा' हा शब्द केवळ अनुच्छेद २३३ ते २३६ (दुय्यम न्यायालये - जिल्हा न्यायाधीशांची नियुक्ती व अर्थनिर्वचन) मध्येच नमूद होता.
•
विधान ३ चुकीचे आहे (म्हणून हेच उत्तर आहे): ७३ व्या आणि ७४ व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमांन्वये (१९९२) राज्यघटनेमध्ये भाग IX (पंचायती) आणि भाग IX-A (नगरपालिका) समाविष्ट करण्यात आले (भाग XI आणि XI-A नव्हे!). भाग XI हा केंद्र-राज्य संबंधांशी (Legislative & Administrative Relations) संबंधित आहे आणि संविधानात 'XI-A' असा कोणताही भाग अस्तित्वात नाही.
•
म्हणून विधान (३) स्पष्टपणे चुकीचे आहे.
📌 MPSC परीक्षा टीप: ७३ व्या व ७४ व्या घटनादुरुस्तीने संविधानात अनुक्रमे भाग IX (पंचायती) आणि भाग IX-A (नगरपालिका) जोडले. भाग XI केंद्र-राज्य संबंधांशी संबंधित आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) [By the 73rd and 74th Constitutional Amendment Acts, the term 'District' was incorporated at multiple places in Part XI and XI A of the Constitution.]
Detailed Explanation:
Constitutional analysis of the statements:
•
Statement 1 is correct: The 'District' has historically served as the fundamental territorial and operational unit of field administration in India.
•
Statement 2 is correct: In the original 1950 Constitution, the term 'district' appeared exclusively in Articles 233 to 236 under Chapter VI of Part VI regarding Subordinate Courts (District Judges).
•
Statement 3 is INCORRECT (hence the answer): The 73rd and 74th Constitutional Amendment Acts added Part IX (The Panchayats) and Part IX-A (The Municipalities), respectively—NOT Part XI and XI-A. Part XI governs Relations between the Union and the States, and there is no "Part XI-A" in the Constitution.
•
Therefore, statement (3) is false.
📌 MPSC Exam Tip: The 73rd and 74th Amendments inserted Part IX (Panchayats) and Part IX-A (Municipalities). Part XI pertains to Union-State relations.
