किरणोत्सारामधून उत्सर्जित होणाऱ्या 'गॅमा किरणां' (Gamma Rays - $\gamma$) बद्दल खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य (चुकीचे) आहे?
EN
Which of the following statements is INCORRECT regarding 'Gamma Rays' ($\gamma$) emitted during radioactive decay?
योग्य उत्तर पर्याय (३) ते अल्फा आणि बीटा कणांपेक्षा कमी ऊर्जावान असतात हे आहे (हे विधान अयोग्य आहे).
विश्लेषण:
•
गॅमा किरण हे विद्युतचुंबकीय वर्णपंक्तीतील सर्वात कमी तरंगलांबी ($< १०^{-११}$ मी) आणि सर्वाधिक वारंवारता असणारे फोटॉन्स आहेत. प्लांकच्या नियमानुसार ($E = h\nu$), गॅमा किरणांची ऊर्जा अत्यंत प्रचंड (सामान्यतः १०० keV ते अनेक MeV) असते.
•
त्यांची भेदनक्षमता (Penetrating power) अल्फापेक्षा सुमारे १०,००० पट आणि बीटापेक्षा १०० पट जास्त असते; त्यांना अडवण्यासाठी शिशाची (Lead) जाड भिंत किंवा काँक्रीटचा जाड थर लागतो.
•
म्हणून गॅमा किरण कमी ऊर्जावान नसून अतिशय उच्च ऊर्जावान असतात.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ सत्य: गॅमा किरणांवर प्रभार नसल्याने ते विद्युत/चुंबकीय क्षेत्रात सरळ जातात.
•
पर्याय २ सत्य: विद्युतचुंबकीय वर्णपंक्तीत गॅमा किरणांची तरंगलांबी क्ष-किरणांपेक्षा कमी असते.
•
पर्याय ४ सत्य: अल्फा/बीटा उत्सर्जनानंतर अस्थिर केंद्रक शांत होताना अतिरिक्त ऊर्जा गॅमा किरणांच्या रूपात बाहेर टाकते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
विद्युतचुंबकीय वर्णपंक्तीमध्ये सर्वाधिक ऊर्जा आणि सर्वाधिक वारंवारता 'गॅमा किरणांची' (Gamma rays) असते आणि सर्वात कमी तरंगलांबीही गॅमाचीच असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) They are less energetic than alpha and beta particles (This statement is INCORRECT).
Analysis:
•
Gamma rays are photon quanta of extremely high energy ($>100\text{ keV}$ up to several MeV), possessing the shortest wavelengths ($<10^{-11}\text{ m}$) and highest frequencies in the electromagnetic spectrum ($E = h\nu$).
•
They carry enormous photon energies capable of causing severe cellular ionization and deep tissue penetration (requiring thick lead or heavy concrete shielding).
•
Thus, stating they are less energetic is factually false.
Distractor Analysis:
•
Option 1 is true: Gamma rays carry no net electric charge and zero rest mass, passing undeflected through electromagnetic fields.
•
Option 2 is true: Gamma wavelengths are systematically shorter than typical atomic X-rays.
•
Option 4 is true: Gamma emission is a nuclear isomeric de-excitation process occurring after alpha/beta transitions.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In the electromagnetic spectrum: Gamma rays possess the HIGHEST frequency, HIGHEST energy, and SHORTEST wavelength.