🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन Rajyaseva Mains 2014 MEDIUM

खालीलपैकी कोणती विधान बरोबर नाही? 1: 1983 मध्ये कौटुंबिक समुपदेशन केंद्राची योजना केंद्रीय सामाजिक मंडळातर्फे कार्यान्वित झाली. 2: 75 : 25 तत्त्वावर, स्वयंसेवी संस्थांना केंद्र चालविण्यासाठी पूर्वी रू. एक लाखाचे अनुदान दिले जात होते. 3: टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायंसेस ने योजनेचे मुल्यांकन केले व शासनाने योजना सुधारली. 4: आता केंद्र पोलीस मुख्यालयात, तुरुंगात व रेड लाईट एरिया करताही चालवले जाते.

EN Which of the following statements is NOT correct? 1: In 1983, the Scheme of Family Counselling Centres was launched by the Central Social Welfare Board. 2: Previously, a grant of Rs. 1 lakh was provided to NGOs on a 75:25 basis to run the centre. 3: The Tata Institute of Social Sciences evaluated the scheme and the government revised it. 4: Now the centres are also run at police headquarters, in prisons, and in red-light areas.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

1983 मध्ये कौटुंबिक समुपदेशन केंद्राची योजना केंद्रीय सामाजिक मंडळातर्फे कार्यान्वित झाली.

In 1983, the Scheme of Family Counselling Centres was launched by the Central Social Welfare Board.

75 : 25 तत्त्वावर, स्वयंसेवी संस्थांना केंद्र चालविण्यासाठी पूर्वी रू. एक लाखाचे अनुदान दिले जात होते.

Previously, a grant of Rs. 1 lakh was provided to NGOs on a 75:25 basis to run the centre.

टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायंसेस ने योजनेचे मुल्यांकन केले व शासनाने योजना सुधारली.

The Tata Institute of Social Sciences evaluated the scheme and the government revised it.

आता केंद्र पोलीस मुख्यालयात, तुरुंगात व रेड लाईट एरिया करताही चालवले जाते.

Now the centres are also run at police headquarters, in prisons, and in red-light areas.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

विधान 2 बरोबर नाही (चुकीचे आहे).

• कौटुंबिक समुपदेशन केंद्र (Family Counselling Centres - FCC): ही योजना 1983 मध्ये केंद्रीय समाज कल्याण मंडळाद्वारे (CSWB) सुरू करण्यात आली.

• प्रारंभी स्वयंसेवी संस्थांना अनुदान देण्याचा हिस्सा 80:20 असा होता (80% केंद्र मंडळ व 20% स्वयंसेवी संस्था), 75:25 नव्हे. त्यामुळे पर्याय 2 चुकीचा आहे.

• टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेस (TISS), मुंबई यांनी या योजनेचे व्यापक मूल्यांकन केले होते आणि त्यांच्या शिफारशींनुसार योजना अद्ययावत करण्यात आली.

• महिला व कुटुंबांना त्वरित न्याय व सहाय्य मिळण्यासाठी पोलीस मुख्यालय, तुरुंग, तसेच रेड लाईट भागातही ही विशेष समुपदेशन केंद्रे चालवली जातात.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

केंद्रीय समाज कल्याण मंडळ (CSWB) ची स्थापना ऑगस्ट 1953 मध्ये डॉ. दुर्गाबाई देशमुख यांच्या अध्यक्षतेखाली झाली होती.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Statement 2 is NOT correct.

• Family Counselling Centres (FCC): Introduced by the Central Social Welfare Board (CSWB) in 1983 to provide counselling, referral, and rehabilitative services to women and families facing domestic discord and violence.

• The financial assistance pattern was originally on an 80:20 basis (80% CSWB grant and 20% voluntary organization matching contribution), not 75:25. Thus statement 2 is incorrect.

• TISS Mumbai evaluated the program, recommending programmatic enhancements.

• Special FCCs are operational at police headquarters, prisons, and red-light areas.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Central Social Welfare Board (CSWB) was established in August 1953, with Dr. Durgabai Deshmukh serving as its first chairperson.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) 1983 मध्ये कौटुंबिक समुपदेशन केंद्राची योजना केंद्रीय सामाजिक मंडळातर्फे कार्यान्वित झाली. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) 75 : 25 तत्त्वावर, स्वयंसेवी संस्थांना केंद्र चालविण्यासाठी पूर्वी रू. एक लाखाचे अनुदान दिले जात होते. (अचूक उत्तर): प्रारंभी स्वयंसेवी संस्थांना अनुदान देण्याचा हिस्सा 80:20 असा होता (80% केंद्र मंडळ व 20% स्वयंसेवी संस्था), 75:25 नव्हे. त्यामुळे पर्याय 2 चुकीचा आहे.

⚠️ पर्याय (3) टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायंसेस ने योजनेचे मुल्यांकन केले व शासनाने योजना सुधारली. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) आता केंद्र पोलीस मुख्यालयात, तुरुंगात व रेड लाईट एरिया करताही चालवले जाते. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य व रोजगार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य व रोजगार

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य व रोजगार' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य व रोजगार' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य व रोजगार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '75 : 25 तत्त्वावर, स्वयंसेवी संस्थांना केंद्र चालविण्यासाठी पूर्वी रू. एक लाखाचे अनुदान दिले जात होते.' हे असून ते 'मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य व रोजगार' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य व रोजगार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन