🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

चुंबकीय क्षेत्रामध्ये 'v' वेगाने गतिमान असणाऱ्या 'q' प्रभारित कणावर कार्य करणाऱ्या चुंबकीय लॉरेन्झ बलाबाबत (Magnetic Lorentz Force) खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे?

EN Which of the following statements is **true** regarding the magnetic Lorentz force acting on a charged particle 'q' moving with velocity 'v' in a magnetic field 'B'?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

हे बल नेहमी प्रभारित कणाच्या वेगाच्या दिशेत समांतर असते

The force is always parallel to the direction of velocity of the charged particle

हे बल नेहमी बाह्य चुंबकीय क्षेत्राच्या दिशेत समांतर असते

The force is always parallel to the direction of the magnetic field

हे बल नेहमी कणाचा वेग आणि चुंबकीय क्षेत्र या दोन्हींना एकाच वेळी लंबरूप (Perpendicular) असते

The force is always perpendicular to both the velocity of the particle and the magnetic field

चुंबकीय क्षेत्रात गतिमान कणावर कधीही कोणतेही बल कार्य करत नाही

No force ever acts on a moving charge inside a magnetic field

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (३) आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• चुंबकीय लॉरेन्झ बलाचे सूत्र:

\vec{F} = q (\vec{v} \times \vec{B})

परिमाण: $F = q v B \sin\theta$

• सदिश गुणाकाराच्या (Vector Cross Product) नियमानुसार, दोन सदिशांचा क्रॉस गुणाकार हा त्या दोघांनी तयार केलेल्या प्रतलास नेहमी लंबरूप (Perpendicular) असतो.

• त्यामुळे चुंबकीय बल $\vec{F}$ हे कणाच्या वेगाला ($\vec{v}$) आणि चुंबकीय क्षेत्राला ($\vec{B}$) या दोन्हींना एकाच वेळी काटकोनात (लंबरूप) असते ($\vec{F} \perp \vec{v}$ आणि $\vec{F} \perp \vec{B}$).

• बल वेगाला लंब असल्याने, चुंबकीय बल कणावर कोणतेही कार्य करत नाही ($W = \vec{F} \cdot \vec{d} = 0$), त्यामुळे कणाची केवळ दिशा बदलते, गतीज ऊर्जा आणि चाल स्थिर राहते.

पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय १ आणि २ चुकीचे आहेत, कारण बल कधीही समांतर नसते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• जर प्रभार चुंबकीय क्षेत्राच्या दिशेत समांतर गेला ($\theta = 0^\circ$), तर बल शून्य असते ($F = 0$).

• जर प्रभार लंबरूपात प्रवेश करतो ($\theta = 90^\circ$), तर बल कमाल असते ($F = qvB$) आणि कणाचा मार्ग वर्तुळाकार (Circular) बनतो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (3).

Detailed Analysis:

• Magnetic Lorentz Force: The force on a charge $q$ moving with velocity $\vec{v}$ in a magnetic field $\vec{B}$ is given by:

\vec{F} = q (\vec{v} \times \vec{B})

Magnitude: $F = q v B \sin\theta$

• By the mathematical definition of the vector cross product, the resulting force vector $\vec{F}$ is always perpendicular to the plane formed by velocity $\vec{v}$ and magnetic field $\vec{B}$ (i.e., $\vec{F} \perp \vec{v}$ and $\vec{F} \perp \vec{B}$).

• Because $\vec{F} \perp \vec{v}$, the work done by the magnetic force on the charge is zero ($W = \vec{F} \cdot \vec{d} = 0$). Hence, a magnetic field changes only the direction of motion (curving its path into a circle or helix), never the speed or kinetic energy of the charge.

Distractor Analysis:

• Force is never parallel to velocity or field, refuting Options 1 and 2.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• When $\theta = 0^\circ$ (charge moving parallel to field): Force $F = 0$ (straight line motion).

• When $\theta = 90^\circ$ (charge moving perpendicular to field): Force $F = qvB$ is maximal, producing uniform circular motion.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) हे बल नेहमी प्रभारित कणाच्या वेगाच्या दिशेत समांतर असते (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) हे बल नेहमी बाह्य चुंबकीय क्षेत्राच्या दिशेत समांतर असते (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) हे बल नेहमी कणाचा वेग आणि चुंबकीय क्षेत्र या दोन्हींना एकाच वेळी लंबरूप (Perpendicular) असते (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (३) आहे.

✗ पर्याय (4) चुंबकीय क्षेत्रात गतिमान कणावर कधीही कोणतेही बल कार्य करत नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'विद्युतधारा, विभवांतर, रोध (ओहमचा नियम) व चुंबकत्व' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: विद्युतधारा, विभवांतर, रोध (ओहमचा नियम) व चुंबकत्व

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'विद्युतधारा, विभवांतर, रोध (ओहमचा नियम) व चुंबकत्व' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'विद्युतधारा, विभवांतर, रोध (ओहमचा नियम) व चुंबकत्व' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'विद्युतधारा, विभवांतर, रोध (ओहमचा नियम) व चुंबकत्व' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'हे बल नेहमी कणाचा वेग आणि चुंबकीय क्षेत्र या दोन्हींना एकाच वेळी लंबरूप (Perpendicular) असते' हे असून ते 'विद्युतधारा, विभवांतर, रोध (ओहमचा नियम) व चुंबकत्व' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'विद्युतधारा, विभवांतर, रोध (ओहमचा नियम) व चुंबकत्व' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन