🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था PSI Mains 2020 MEDIUM

सहाव्या अनुसूची संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे ?

EN Which of the following statements is true regarding the Sixth Schedule?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

सहाव्या अनुसूचीखालील स्वायत्त जिल्हे हे राज्याच्या कार्यकारी अधिसत्तेच्या बाहेर आहेत.

The autonomous districts under the Sixth Schedule fall outside the executive authority of the State.

सहाव्या अनुसूचीतील स्वायत्त जिल्ह्यांच्या क्षेत्रामध्ये वाढ करणे अथवा कमी करणे हे फक्त राष्ट्रपतीच करू शकतात.

Only the President can increase or diminish the area of autonomous districts under the Sixth Schedule.

या क्षेत्रातील जिल्हा आणि प्रादेशिक परिषदा यांना जमीन महसुलाचे मुल्यांकन आणि संकलन करण्याचा अधिकार आहे.

The District and Regional Councils in these areas have the power to assess and collect land revenue.

वरीलपैकी एकही नाही

None of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ३ (या क्षेत्रातील जिल्हा आणि प्रादेशिक परिषदा यांना जमीन महसुलाचे मुल्यांकन आणि संकलन करण्याचा अधिकार आहे.)

स्पष्टीकरण:

भारतीय राज्यघटनेच्या सहाव्या अनुसूचीतील (Sixth Schedule) तरतुदींचे विश्लेषण:

१. सहावी अनुसूची (कलम २४४(२) व २७५(१)):

• आसाम, मेघालय, त्रिपुरा आणि मिझोराम (AMTM) या चार ईशान्येकडील राज्यांमधील आदिवासी भागांच्या प्रशासनासाठी स्वायत्त जिल्हे (Autonomous Districts) आणि प्रादेशिक परिषदा (Regional Councils) स्थापन केल्या जातात.

२. पर्याय ३ ची अचूकता:

• सहाव्या अनुसूचीच्या परिच्छेद ८ (Paragraph 8) नुसार, जिल्हा परिषदा आणि प्रादेशिक परिषदांना त्यांच्या अधिकारक्षेत्रातील जमिनीवरील महसुलाचे मूल्यांकन करणे आणि तो गोळा करणे (Power to assess and collect land revenue and to impose taxes) याचे संपूर्ण वैधानिक अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत. म्हणून हे विधान सत्य आहे.

३. इतर पर्यायांचे दोष:

• पर्याय १: स्वायत्त जिल्हे हे राज्याच्या कार्यकारी अधिकाराबाहेर नाहीत; संबंधित घटकराज्याच्या राज्यपालांचे त्यावर अंतिम नियंत्रण असते.

• पर्याय २: स्वायत्त जिल्ह्यांची क्षेत्रे कमी किंवा जास्त करण्याचे किंवा नव्याने निर्माण करण्याचे अधिकार संबंधित राज्याच्या राज्यपालांना (Governor) आहेत, केवळ राष्ट्रपतींना नाही.

त्यामुळे केवळ पर्याय ३ हे सत्य विधान आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• सहावी अनुसूची राज्ये: आसाम, मेघालय, त्रिपुरा, मिझोराम (लक्षात ठेवण्यासाठी: AMTM).

• स्वायत्त जिल्हा परिषदांमध्ये ३० सदस्य असतात (२६ प्रौढ मतदानाने निवडलेले, ४ राज्यपालाकडून नामनिर्देशित). कार्यकाळ ५ वर्षे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 3 (या क्षेत्रातील जिल्हा आणि प्रादेशिक परिषदा यांना जमीन महसुलाचे मुल्यांकन आणि संकलन करण्याचा अधिकार आहे. - The District and Regional Councils in these areas have the power to assess and collect land revenue.)

Explanation:

The Sixth Schedule (Articles 244(2) and 275(1)) contains special provisions for the administration of tribal areas in Assam, Meghalaya, Tripura, and Mizoram (AMTM):

1. Paragraph 8 Powers:

• Under Paragraph 8 of the Sixth Schedule, Autonomous District Councils (ADCs) and Regional Councils are constitutionally empowered to assess and collect land revenue and levy taxes on lands, buildings, and specified trades within their jurisdiction. Hence, Option 3 is factually correct.

2. Flaws in Other Options:

• Option 1 is false: Tribal areas under the Sixth Schedule remain within the executive authority of the State concerned; they are not an imperium in imperio.

• Option 2 is false: The Governor of the State (not the President alone) is empowered to organize, reorganize, alter boundaries, or rename autonomous districts by public notification.

Therefore, Option 3 is the correct statement.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Sixth Schedule applies exclusively to Assam, Meghalaya, Tripura, Mizoram (AMTM).

• Boundaries and formation of ADCs are modified by the Governor, not Parliament or President directly.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) सहाव्या अनुसूचीखालील स्वायत्त जिल्हे हे राज्याच्या कार्यकारी अधिसत्तेच्या बाहेर आहेत. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) सहाव्या अनुसूचीतील स्वायत्त जिल्ह्यांच्या क्षेत्रामध्ये वाढ करणे अथवा कमी करणे हे फक्त राष्ट्रपतीच करू शकतात. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) या क्षेत्रातील जिल्हा आणि प्रादेशिक परिषदा यांना जमीन महसुलाचे मुल्यांकन आणि संकलन करण्याचा अधिकार आहे. (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय ३ (या क्षेत्रातील जिल्हा आणि प्रादेशिक परिषदा यांना जमीन महसुलाचे मुल्यांकन आणि संकलन करण्याचा अधिकार आहे.)**

✗ पर्याय (4) वरीलपैकी एकही नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'या क्षेत्रातील जिल्हा आणि प्रादेशिक परिषदा यांना जमीन महसुलाचे मुल्यांकन आणि संकलन करण्याचा अधिकार आहे.' हे असून ते 'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'घटनेतील अनुसूच्या, परिशिष्टे व वैधानिक सूची' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

सहाव्या अनुसूची संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे ?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन