नोकरशाहीशी संबंधीत खालील कोणते विधान बरोबर आहे/आहेत ? अ) नोकरशाही हा शब्द प्रथम ग्रीक भाषेत 'ब्यूरोक्रॅटिक' वरुन अठराव्या शतकात ग्रीक वाणिज्य मंत्र्याने कार्यरत सरकारचा संदर्भ देण्यासाठी वापरला. ब) याचे प्रमुख योगदानकर्ते मार्क्स, मॅक्स वेबर आणि रॉबर्ट मिशेल्स आहेत. पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following statement(s) is/are correct regarding Bureaucracy?
a) The term 'bureaucracy' was first used from the Greek word 'bureaucratic' in the eighteenth century by a Greek commerce minister to refer to functioning government.
b) Its major contributors include Karl Marx, Max Weber, and Robert Michels.
Choose the correct option:
अचूक उत्तर: पर्याय (२) फक्त ब
नोकरशाहीच्या (Bureaucracy) सिद्धांताबाबत केवळ विधान 'ब' बरोबर आहे, तर विधान 'अ' चुकीचे आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान 'ब' बरोबर: नोकरशाही सिद्धांताचे मुख्य भाष्यकार व अभ्यासक:
•
मॅक्स वेबर (Max Weber): कायदेशीर-विवेकनिष्ठ नोकरशाहीचा 'आदर्श प्रकार' (Ideal Type of Bureaucracy) मांडला.
•
कार्ल मार्क्स (Karl Marx): भांडवलशाहीतील सत्ताधारी वर्गाचे साधन म्हणून नोकरशाहीचे विश्लेषण केले.
•
रॉबर्ट मिशेल्स (Robert Michels): 'अल्पसंख्याकांच्या वर्चस्वाचा लोह नियम' (Iron Law of Oligarchy) मांडला.
•
विधान 'अ' चूक: 'ब्युरॉक्रसी' (Bureaucracy) हा शब्द ग्रीक वाणिज्य मंत्र्याने वापरलेला नाही; तो १७४५ मध्ये फ्रेंच अर्थशास्त्रज्ञ व वाणिज्य मंत्री व्हिन्सेंट द गूर्ने (Vincent de Gournay) यांनी प्रथम वापरला होता. हा शब्द फ्रेंच शब्द 'bureau' (टेबल/कार्यालय) आणि ग्रीक शब्द 'kratos' (शासन/सत्ता) यांच्या संयोगातून बनला आहे.
•
म्हणून केवळ विधान ब बरोबर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: नोकरशाही शब्द व सिद्धांत:
•
शब्दाचा जनक: व्हिन्सेंट द गूर्ने (Vincent de Gournay, १७४५, फ्रान्स).
•
नोकरशाहीचा पद्धतशीर अभ्यास: मॅक्स वेबर (जर्मन समाजशास्त्रज्ञ - 'आदर्श नोकरशाही').
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Only b
Regarding the sociological concept of bureaucracy, only statement b is correct, while statement a is incorrect.
Detailed Analysis:
•
Statement b is correct: Major theoretical contributors to bureaucratic analysis include Max Weber (ideal-type rational-legal bureaucracy), Karl Marx (critique of bureaucratic alienation and class domination), and Robert Michels (Iron Law of Oligarchy).
•
Statement a is incorrect: The term was not coined by a Greek minister. It was coined in 1745 by French physiocrat and Minister of Commerce Vincent de Gournay, combining the French word *bureau* (desk/office) with the Greek suffix *kratos* (rule/power).
•
Hence, Option (2) Only b is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: The term 'bureaucracy' was coined by Vincent de Gournay in 1745. Max Weber formulated the classic rational-legal ideal-type model of bureaucracy.