🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
अर्थव्यवस्था व नियोजन Rajyaseva Mains 2017 MEDIUM

खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर नाहीत? (a) सहकार ही सामाईक उद्दिष्ट्य साध्य करण्यासाठी स्थापन करण्यात आलेली अनैच्छीक संघटना आहे. (b) सहकार म्हणजे वितरण, उत्पादन यांमध्ये स्पर्धेचा अभाव आणि मध्यस्थांच अस्तित्व नाकारणे. (c) सहकार लोकशाहीचा पाया मजबूत करते. पर्यायी उत्तरे:

EN Which of the following statement(s) is/are NOT correct? (a) Cooperation is an involuntary organisation formed to achieve common objectives. (b) Cooperation means absence of competition in distribution and production and elimination of middlemen. (c) Cooperation strengthens the foundation of democracy. Alternative Answers:
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
(a) फक्त
Only (a)
B
(b) फक्त
Only (b)
C
वरीलपैकी सर्व
All of the above
D
एकही नाही
None of these
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय १ ((a) फक्त) आहे.

विधानांचे सविस्तर परीक्षण:

• विधान (a) चुकीचे आहे: सहकार ही ऐच्छिक (Voluntary) संघटना असते, 'अनैच्छिक' (Involuntary) नव्हे. कोणत्याही व्यक्तीवर सहकारी संस्थेचे सभासद होण्यासाठी सक्ती केली जात नाही; व्यक्ती आपल्या स्वेच्छेने आणि सामाईक आर्थिक हितासाठी एकत्र येतात.
• विधान (b) बरोबर आहे: सहकाराचा मुख्य हेतू उत्पादन व वितरण साखळीतील मध्यस्थांचे (दलाल/व्यापारी) उच्चाटन करणे आणि अवाजवी नफेखोरी व अनैतिक स्पर्धेला आळा घालून उत्पादक व ग्राहकांचे कल्याण साधणे हा आहे.
• विधान (c) बरोबर आहे: सहकारामध्ये 'एक व्यक्ती, एक मत' (One Person, One Vote) हे तत्त्व पाळले जाते, ज्यामुळे तळागाळात लोकशाही मूल्यांची आणि नेतृत्वाची जोपासना होते.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सहकाराची व्याख्या करताना 'ऐच्छिक आणि खुले सभासदत्व' (Voluntary and Open Membership) हे सहकाराचे पहिले आणि सर्वोच्च तत्त्व मानले गेले आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option 1 (Only (a)).

Detailed Analysis of Statements:

• Statement (a) is incorrect: A cooperative is an inherently voluntary organization, never an 'involuntary' entity. Membership is open to all who can use its services and accept its responsibilities, without external coercion.
• Statement (b) is correct: Cooperation fundamentally aims to eliminate extortionate middlemen, curb cut-throat market competition, and provide goods/services on a mutual, no-profit-no-loss basis.
• Statement (c) is correct: Governed strictly by the principle of 'one member, one vote', cooperative societies nurture democratic values and grassroot civic engagement.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

'Voluntary and Open Membership' is the first and foremost cardinal principle established by the Rochdale Pioneers (1844) and re-affirmed by the ICA (1995).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) (a) फक्त (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय १ (**(a) फक्त**) आहे.
⚠️ पर्याय (2) (b) फक्त (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) वरीलपैकी सर्व (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) एकही नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'सहकार चळवळ, सहकारी संस्था व ग्रामीण अर्थव्यवस्था' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: सहकार चळवळ, सहकारी संस्था व ग्रामीण अर्थव्यवस्था

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'सहकार चळवळ, सहकारी संस्था व ग्रामीण अर्थव्यवस्था' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'सहकार चळवळ, सहकारी संस्था व ग्रामीण अर्थव्यवस्था' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'सहकार चळवळ, सहकारी संस्था व ग्रामीण अर्थव्यवस्था' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'सहकार चळवळ, सहकारी संस्था व ग्रामीण अर्थव्यवस्था' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →