लोकसभेच्या अध्यक्षासंबंधी पुढील विधानांपैकी कोणते/ती विधान/ने सत्य आहे/त ? अ. लोकसभेत सुव्यवस्था राखण्याचे अंतिम अधिकार अध्यक्षांकडे असतात. ब. लोकसभेच्या कामकाजाच्या नियमांचा अर्थ लावण्याचे अंतिम अधिकार अध्यक्षांकडे असतात. क. सभागृहाची सुव्यवस्था राखणे तसेच कामकाजाचे नियमन करण्यासंबंधी अध्यक्षांचा व्यवहार हा सर्वोच्च न्यायालयाच्या कार्यकक्षेत येतो.
EN
Which of the following statement(s) is/are true regarding the Speaker of Lok Sabha?
a. The Speaker has the final power to maintain order in the Lok Sabha.
b. The Speaker has the final power to interpret the Rules of Procedure of the Lok Sabha.
c. The conduct of the Speaker in maintaining order and regulating business falls within the jurisdiction of the Supreme Court.
अचूक उत्तर: पर्याय (४) फक्त अ आणि ब
सविस्तर विश्लेषण:
लोकसभा अध्यक्षांच्या घटनात्मक अधिकार व स्थानाबाबत खालील मुद्दे महत्त्वाचे आहेत:
•
विधान (अ) सत्य आहे: लोकसभेत सुव्यवस्था व शिस्त राखण्याची अंतिम जबाबदारी व अंतिम अधिकार अध्यक्षांकडे असतात. सभागृहात शांतता राखण्यासाठी ते कामकाज तहकूब करू शकतात किंवा गैरवर्तन करणाऱ्या सदस्याला निलंबित करू शकतात.
•
विधान (ब) सत्य आहे: सभागृहाच्या आत भारतीय राज्यघटना, लोकसभेची कामकाज नियमावली (Rules of Procedure) आणि संसदीय परंपरांचा अर्थ लावण्याचे अंतिम आणि निर्णायक अधिकार अध्यक्षांकडे असतात.
•
विधान (क) असत्य आहे: राज्यघटनेच्या कलम १२२(२) नुसार, सभागृहात कार्यपद्धतीचे किंवा कामकाजाचे नियमन करण्याबाबत अथवा सुव्यवस्था राखण्याबाबत अध्यक्ष जे अधिकार वापरतात, त्या अधिकारांचा वापर कोणत्याही न्यायालयाच्या (सर्वोच्च न्यायालयाच्याही) अधिकारक्षेत्रात येत नाही (Immunity from judicial jurisdiction).
त्यामुळे फक्त विधाने अ आणि ब सत्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
कलम १२२: संसदेच्या कामकाजाच्या वैधतेवर न्यायालयीन चौकशी करता येत नाही.
•
सभागृहाच्या कामकाजाचे नियमन करताना अध्यक्षांचा कोणताही निर्णय न्यायालयाच्या कार्यकक्षेत येत नाही (अध्यक्ष सभागृहाचे सार्वभौम प्रमुख असतात).
•
अपवाद: किहोतो होलोहान खटला (१९९२) नुसार, १० व्या अनुसूचीनुसार (पक्षांतरबंदी) अध्यक्षांनी दिलेला अपात्रतेचा निर्णय हा न्यायाधिकरण म्हणून दिला जात असल्याने तो न्यायालयीन पुनर्विलोकनास पात्र असतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Only a and b
Detailed Analysis:
Regarding the constitutional powers and status of the Speaker of Lok Sabha:
•
Statement (a) is true: The Speaker is the final authority to maintain order and decorum in the House and has fundamental powers for this purpose, including suspension of members or adjournment of sittings.
•
Statement (b) is true: Within the House, the Speaker is the final interpreter of the provisions of the Constitution, the Rules of Procedure and Conduct of Business, and parliamentary conventions.
•
Statement (c) is false: Under Article 122(2) of the Constitution, no officer or member of Parliament in whom powers are vested for regulating procedure or maintaining order is subject to the jurisdiction of any court (including the Supreme Court) in respect of the exercise of those powers.
Hence, only statements a and b are true.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Article 122: Courts cannot inquire into parliamentary proceedings.
•
The Speaker's actions in regulating business and maintaining order are constitutionally protected from judicial review.
•
Key Exception (*Kihoto Hollohan case, 1992*): Decisions of the Speaker under the Tenth Schedule (Anti-Defection Law) act as a tribunal and are subject to judicial review.