जिल्हा प्रशासनातंर्गत कार्यरत विविध विभागांच्या विभागप्रमुखासंदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत ? अ) जिल्ह्यातील विभागांचे विभागप्रमुख सामान्य तज्ञ असतात. ब) विभागाच्या आधारावर राज्यपातळीवरील सामान्य सेवा केडरची निर्मिती केली जाते. क) विभागप्रमुख हे संबंधित राज्य विभागाच्या नियंत्रण व पर्यवेक्षणाखाली कार्ये करतात. ड) जिल्हाधिकारी हा जिल्हा पातळीवरील विविध विभागांच्या विभागप्रमुखांच्या कार्यांचे समन्वय व पर्यवेक्षण करतो. पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following statements regarding heads of various departments working under district administration are correct?
a) Departmental heads in the district are general specialists.
b) General service cadres at the state level are created on the basis of departments.
c) Departmental heads work under the control and supervision of their respective state departments.
d) The District Collector coordinates and supervises the functions of heads of various departments at the district level.
Alternative Answers:
1: Statements a, b and c are correct
2: Statements b, c and d are correct
3: Statements a and b are correct
4: Statements c and d are correct
अचूक उत्तर: पर्याय (४) क आणि ड विधाने योग्य आहेत
जिल्हा प्रशासनातील विभागप्रमुखांच्या अधिकार व रचनेनुसार पर्याय (४) क आणि ड विधाने योग्य आहेत हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (क) योग्य: जिल्ह्यातील विविध विभागांचे विभागप्रमुख (उदा. जिल्हा शल्यचिकित्सक, कार्यकारी अभियंता, उपवनसंरक्षक) हे त्यांच्या संबंधित राज्य संचालनालय व मंत्रालयीन विभागाच्या तांत्रिक नियंत्रण व पर्यवेक्षणाखाली काम करतात.
•
विधान (ड) योग्य: जिल्हाधिकारी हा जिल्ह्याचा प्रमुख समन्वयक (Coordinator) असून तो जिल्हा पातळीवरील सर्व विभागांच्या कामकाजात समन्वय राखतो, जिल्हा आढावा बैठका घेतो आणि पर्यवेक्षण करतो.
•
विधान (अ) अयोग्य: विभागप्रमुख हे 'सामान्य तज्ञ' (general specialists) नसून आपापल्या क्षेत्रातील 'तांत्रिक तज्ञ' (Technical Specialists) असतात.
•
विधान (ब) अयोग्य: राज्य पातळीवरील केडर निर्मितीचे विधान विहित प्रशासकीय व्याख्येशी जुळत नाही.
•
म्हणून केवळ क आणि ड ही विधाने अचूक आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: जिल्हा प्रशासनाची रचना:
•
जिल्हाधिकारी: सामान्यज्ञ (Generalist) प्रशासक व जिल्ह्याचा सर्वोच्च समन्वयक.
•
विभागप्रमुख: आपापल्या तांत्रिक विषयातील तज्ञ (Specialists).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Statements c and d are correct
Under the principles of district administration and public management, Option (4) Statements c and d are correct is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Statement (c) is correct: District departmental heads (such as the District Health Officer, Executive Engineer PWD, Deputy Conservator of Forests) operate under the line supervision and technical direction of their respective State directorates and ministries.
•
Statement (d) is correct: The District Collector acts as the supreme horizontal coordinator, orchestrating inter-departmental synergy, reviewing progress, and exercising general supervision at the district level.
•
Statement (a) is incorrect: District departmental heads are functional and technical specialists, not 'general specialists'.
•
Statement (b) is incorrect: Cadres are organized broadly across technical and administrative services, not created ad hoc per department.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Coordination in District Administration:
•
District Collector acts as the Generalist Coordinator for all line departments (Statements c and d are correct).