मंत्री परिषदेसंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान सत्य नाही?
EN
Which of the following statements regarding the Council of Ministers is NOT true?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (अनुच्छेद 164 अन्वये मंत्रीपरिषद ही सामुदायिकपणे विधानसभेस जबाबदार असेल आणि व्यक्तिगतरित्या मुख्यमंत्र्यास जबाबदार असेल हे सत्य नाही) आहे.
•
विधानांचे विश्लेषण:
•
विधान १ सत्य आहे: अनुच्छेद १६३ मध्ये राज्यपालांना मदत व सल्ला देण्यासाठी मंत्रिपरिषद असेल असे नमूद आहे.
•
विधान २ सत्य आहे: सर्वोच्च न्यायालयाच्या निकालानुसार (यू. एन. राव खटला १९७१ व शमशेर सिंग खटला १९७४), विधानसभा विसर्जित झाली असली तरीही राज्यपालांना सल्ला देण्यासाठी मंत्रिपरिषद पदावर कायम राहते, कारण संसदीय लोकशाहीत नाममात्र प्रमुखाला सल्ल्याशिवाय काम करता येत नाही.
•
विधान ३ सत्य नाही (अयोग्य आहे):
•
अनुच्छेद १६४(२) नुसार मंत्रिपरिषद सामूहिकरीत्या विधानसभेस जबाबदार असते.
•
परंतु मंत्री हे व्यक्तिगतरीत्या मुख्यमंत्र्यांस जबाबदार नसून राज्यपालांना जबाबदार असतात (कलम १६४(१) - "Ministers hold office during the pleasure of the Governor"). त्यामुळे मुख्यमंत्र्यांना जबाबदार असणे हे चुकीचे आहे.
•
विधान ४ सत्य आहे: राज्यघटनेने औपचारिकरीत्या कार्यकारी अधिकार राज्यपालांच्या ठायी निहित केले आहेत (कलम १५४), मंत्रिपरिषदेला औपचारिक अधिकार दिलेले नाहीत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
सामूहिक जबाबदारी: विधानसभेला (कलम १६४(२)).
•
वैयक्तिक जबाबदारी: राज्यपालांना (कलम १६४(१) - मर्जीचे तत्त्व / Doctrine of Pleasure).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 3 (Under Article 164, Council of Ministers collectively responsible to Legislative Assembly and individually responsible to Chief Minister is NOT true).
•
Analysis of Statements:
•
Statement 1 is true: Article 163 explicitly provides for a Council of Ministers to aid and advise the Governor.
•
Statement 2 is true: The Supreme Court (*U.N.R. Rao v. Indira Gandhi 1971* and *Shamsher Singh 1974*) ruled that even after the dissolution of the Legislative Assembly, a Council of Ministers must exist to advise the Governor.
•
Statement 3 is NOT true:
•
Under Article 164(2), the Council of Ministers is collectively responsible to the Legislative Assembly.
•
However, individual ministers are legally and constitutionally responsible to the Governor (holding office during the *pleasure of the Governor* under Article 164(1)), NOT constitutionally responsible to the Chief Minister.
•
Statement 4 is true: Constitutionally, executive power is formally vested in the Governor (Article 154), not formally in the Council of Ministers.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember the constitutional channels of responsibility:
•
Collective Responsibility $\rightarrow$ Legislative Assembly (Article 164(2)).
•
Individual Responsibility $\rightarrow$ Governor (Article 164(1)).