राजर्षी शाहू महाराजांच्या शैक्षणिक धोरणांबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत ? अ. मागासवर्गीय व वंचित घटकांच्या शिक्षणासाठी त्यांनी विशेष सवलती व वसतिगृहे सुरू केली. ब. त्यांनी शिक्षण व्यवस्था फक्त उच्चवर्णीय समाजापुरती मर्यादीत ठेवली. क. प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे करण्यास त्यांनी विरोध केला होता. ड. शिक्षणाचा प्रसार हा सामाजिक समतेचा मुख्य मार्ग आहे असा त्यांचा ठाम विश्वास होता.
EN
Which of the following statements regarding the educational policies of Rajarshi Shahu Maharaj are correct?
a. He started special concessions and hostels for the education of backward and deprived sections.
b. He restricted the education system only to upper-caste society.
c. He opposed making primary education compulsory.
d. He had a firm belief that the spread of education is the main path to social equality.
योग्य उत्तर: पर्याय १ (अ आणि ड)
सविस्तर विश्लेषण:
•
शाहू महाराजांच्या शैक्षणिक धोरणांचे विश्लेषण:
•
विधान 'अ' योग्य: मागासवर्गीय, वंचित आणि बहुजन घटकांच्या शिक्षणासाठी त्यांनी मोफत वसतीगृहे (उदा. व्हिक्टोरिया, जैन, लिंगायत, मिस क्लार्क वसतीगृह) आणि विशेष शिष्यवृत्ती योजना सुरू केल्या.
•
विधान 'ब' अयोग्य: शाहू महाराजांनी शिक्षण फक्त उच्चवर्णीयांपुरते मर्यादित ठेवले नाही, तर ते सर्वसामान्य बहुजन आणि दलितांच्या घराघरापर्यंत पोहोचवले.
•
विधान 'क' अयोग्य: शाहू महाराजांनी प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे करण्यास मुळीच विरोध केला नाही; उलट २५ जुलै १९१७ रोजी त्यांनी कोल्हापूर संस्थानात प्राथमिक शिक्षण मोफत व सक्तीचे करणारा कायदा लागू केला.
•
विधान 'ड' योग्य: "शिक्षणाचा सार्वत्रिक प्रसार हाच सामाजिक समतेचा आणि अस्पृश्यता निर्मूलनाचा एकमेव राजमार्ग आहे," असा त्यांचा ठाम विश्वास होता.
•
म्हणून योग्य विधाने 'अ' आणि 'ड' आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
प्राथमिक शिक्षण कायद्यानुसार मुलाला शाळेत न पाठवणाऱ्या पालकांवर प्रतिमहिना एक रुपया दंड आकारण्याची तरतूद होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (a and d)
Detailed Analysis:
•
Evaluation of Shahu Maharaj's Educational Policy:
•
Statement 'a' is Correct: Built an extensive network of community hostels and awarded targeted scholarships for backward and Dalit students.
•
Statement 'b' is False: Rather than restricting education to elites, he dismantled upper-caste monopoly and universalized mass education.
•
Statement 'c' is False: He championed compulsory education, enacting the historic Free and Compulsory Primary Education Act on 25 July 1917.
•
Statement 'd' is Correct: He firmly maintained that the spread of education was the fundamental engine of social equality and liberation.
•
Thus, only statements a and d are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Under Shahu's 1917 Act, a fine of ₹1 per month was levied on guardians failing to send their children to primary school.