राजर्षी शाहू महाराजांच्या शैक्षणिक धोरणांबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत ? अ. मागासवर्गीय व वंचित घटकांच्या शिक्षणासाठी त्यांनी विशेष सवलती व वसतिगृहे सुरू केली. ब. त्यांनी शिक्षण व्यवस्था फक्त उच्चवर्णीय समाजापुरती मर्यादीत ठेवली. क. प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे करण्यास त्यांनी विरोध केला होता. ड. शिक्षणाचा प्रसार हा सामाजिक समतेचा मुख्य मार्ग आहे असा त्यांचा ठाम विश्वास होता.
EN
Which of the following statements regarding the educational policies of Rajarshi Shahu Maharaj are correct?
a. He started special concessions and hostels for the education of backward and deprived sections.
b. He restricted the education system only to upper-caste society.
c. He opposed making primary education compulsory.
d. He had a firm belief that the spread of education is the main path to social equality.
योग्य उत्तर: पर्याय १ (अ आणि ड)
सविस्तर विश्लेषण:
•
शाहू महाराजांचे शैक्षणिक धोरण:
•
विधान 'अ' योग्य: मागासवर्गीय, वंचित आणि दलित घटकांच्या शिक्षणासाठी शाहू महाराजांनी मोफत वसतीगृहे (Hostels) सुरू केली आणि विशेष शिष्यवृत्ती व फी-माफी दिली.
•
विधान 'ब' अयोग्य: शाहू महाराजांनी शिक्षण फक्त उच्चवर्णीयांपुरते मर्यादित ठेवले नाही, तर बहुजन व दलितांच्या घराघरापर्यंत शिक्षण पोहोचवण्यासाठी क्रांतिकारी कार्य केले.
•
विधान 'क' अयोग्य: शाहू महाराजांनी प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे करण्यास मुळीच विरोध केला नाही; उलट २५ जुलै १९१७ रोजी त्यांनी संपूर्ण कोल्हापूर संस्थानात प्राथमिक शिक्षण मोफत व सक्तीचे करणारा ऐतिहासिक कायदा केला.
•
विधान 'ड' योग्य: "शिक्षणाचा सार्वत्रिक प्रसार हाच सामाजिक समतेचा आणि अस्पृश्यता निर्मूलनाचा एकमेव राजमार्ग आहे," यावर महाराजांचा दृढ विश्वास होता.
•
म्हणून योग्य विधाने फक्त 'अ' आणि 'ड' आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सक्तीचे प्राथमिक शिक्षण न देणाऱ्या पालकांवर शाहू महाराजांनी प्रतिमहिना एक रुपया दंडाची तरतूद कायद्यात केली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (a and d)
Detailed Analysis:
•
Evaluation of Shahu Maharaj's Educational Policy:
•
Statement 'a' is Correct: Established a historic network of free community hostels and disbursed special state scholarships for backward and Dalit students.
•
Statement 'b' is False: Rather than restricting education to the elite, Shahu broke upper-caste monopoly and democratized mass education.
•
Statement 'c' is False: He championed compulsory schooling; on 25 July 1917, he enacted the law making primary education free and strictly compulsory.
•
Statement 'd' is Correct: He firmly maintained that the universal spread of education was the supreme instrument for dismantling caste inequality.
•
Thus, only statements a and d are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Shahu's 1917 Primary Education Act imposed a fine of ₹1 per month on parents who failed to send their school-age children to school.