खालीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत ? a. ब्लाशार यांनी सर्वप्रथम ग्रामीण-नागरी पट्ट्याचा अभ्यास केला. b. भारतामध्ये 1950 पूर्वी ग्रामीण-नागरी पट्टा अस्तित्वात नव्हता. c. ग्रामीण-नागरी पट्ट्यात शहरातील शक्तींचा वापर करतात. d. ग्रामीण-नागरी पट्ट्यात हवाई अड्डे, शैक्षणिक संस्था आणि जल शुद्धीकरण केंद्रे असतात.
EN
Which of the following statements regarding the Rural-Urban Fringe are correct?
a. Blanchard was the first to study the rural-urban fringe.
b. In India, the rural-urban fringe was virtually non-existent before 1950.
c. In the rural-urban fringe, power dynamics of the inner city are utilized.
d. Airports, large educational campuses, and water treatment plants are situated in the rural-urban fringe.
Alternative Options:
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (फक्त b आणि d)
स्पष्टीकरण:
•
ग्रामीण-नागरी पट्टा (Rural-Urban Fringe):
•
विधान b योग्य आहे: भारतात १९५० पूर्वी औद्योगिकीकरण व नागरीकरणाचा वेग मर्यादित असल्याने शहरे त्यांच्या तटबंदी/मर्यादित हद्दीत होती; १९५० नंतरच्या जलद महानगरीय विकासामुळे ग्रामीण-नागरी संक्रमणाचा पट्टा खऱ्या अर्थाने वेगाने विकसित झाला.
•
विधान d योग्य आहे: शहराच्या मध्यवर्ती भागात जागेची तीव्र टंचाई व प्रचंड भाव असल्याने विमानतळ (Airports), भव्य विद्यापीठे/शैक्षणिक संकुले, सांडपाणी व जल शुद्धीकरण केंद्रे आणि गोदामांची उभारणी शहराबाहेरील ग्रामीण-नागरी पट्ट्यातच केली जाते.
•
विधान a चुकीचे: 'ग्रामीण-नागरी पट्टा' (Rural-Urban Fringe) ही संज्ञा टी. एल. स्मिथ (T. L. Smith - १९३७) यांनी सर्वप्रथम वापरली, ब्लाशार यांनी नाही.
•
त्यामुळे अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार फक्त b आणि d ही विधाने योग्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ग्रामीण-नागरी पट्टा म्हणजे शहराच्या बाह्य सीमा आणि ग्रामीण भाग यांच्यातील संक्रमण क्षेत्र (Transitional Zone), जिथे शेतीचे रूपांतर बिगरशेती (NA) निवासी व औद्योगिक भूखंडांमध्ये वेगाने होत असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Only b and d)
Explanation:
•
Rural-Urban Fringe Dynamics:
•
Statement b is correct: Prior to 1950, urban centers in India remained relatively compact and bounded; the emergence of extensive peri-urban rural-urban transition fringes was catalyzed post-1950 by rapid industrialization, automobile expansion, and outward suburban sprawl.
•
Statement d is correct: Because core cities suffer acute land scarcity and astronomical real estate valuations, land-intensive infrastructure such as airports, university campuses, water treatment plants, ring roads, and logistics warehouses are predominantly located in the rural-urban fringe.
•
Statement a is incorrect: The term 'Rural-Urban Fringe' was coined and systematically formulated by T. Lynn Smith (1937) in his study of Louisiana, not by Blanchard.
•
Hence, the valid statements are Only b and d (Option 4).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The rural-urban fringe represents the dynamic peri-urban transition zone where land uses rapidly mutate from agricultural fields into suburban real estate and transport hubs.