१९३० च्या सविनय कायदेभंग चळवळीच्या संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: १. या चळवळीला भारतीय व्यावसायिक, व्यापारी आणि शेतकरी वर्गाकडून उत्स्फूर्त व प्रचंड पाठिंबा मिळाला. २. या चळवळीदरम्यान महाराष्ट्रात कापड गिरणी व रेल्वे कामगारांचा मोठ्या प्रमाणावर अभूतपूर्व उठाव घडून आला. खालील पर्यायांमधून योग्य उत्तर निवडा:
EN
Which of the following statements with regard to the Civil Disobedience Movement (1930) is/are correct?
1. The movement received a massive and enthusiastic response from Indian business groups and the peasantry.
2. The movement coincided with an unprecedented large-scale upsurge among industrial textile and railway workers in Maharashtra.
Select the correct answer using the codes given below:
योग्य उत्तर पर्याय (३) म्हणजेच दोन्ही १ आणि २ विधाने योग्य आहेत.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान १ योग्य आहे: सविनय कायदेभंग चळवळीला भारतीय उद्योगपती, व्यापारी (FICCI चे सदस्य पुरुषोत्तमदास ठाकूरदास, जी. डी. बिर्ला) आणि शेतकऱ्यांचा भरघोस पाठिंबा मिळाला. रुपया-स्टर्लिंग विनिमय दर कमी करणे आणि देशी कापडाला संरक्षण देणे या गांधीजींच्या मागण्यांमुळे व्यापारी वर्ग आंदोलनात तन-मन-धनाने उतरला, तर शेतकरी साराबंदी व वन सत्याग्रहात सामील झाले.
•
विधान २ योग्य आहे: महाराष्ट्रात कामगार वर्गाचा उठाव अत्यंत तीव्र होता. मुंबईतील कापड गिरणी कामगार, जी.आय.पी. रेल्वेचे कामगार रस्त्यावर उतरले. विशेषतः सोलापूरमध्ये गिरणी कामगारांनी उठाव करून इंग्रज प्रशासनाला पळवून लावले आणि चार दिवस शहराचा ताबा घेतला ('सोलापूरचे समांतर सरकार').
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ आणि २ अपूर्ण आहेत, तर पर्याय ४ चुकीचा आहे कारण दोन्ही विधाने ऐतिहासिक सत्यावर आधारलेली आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सविनय कायदेभंग आणि असहकार यांतील सामाजिक सहभागाचा फरक:
•
असहकार (१९२०): सुशिक्षित वकील आणि विद्यार्थ्यांचा सहभाग सर्वाधिक होता, मुस्लिमांचा सहभाग अत्यंत मोठा होता.
•
सविनय कायदेभंग (१९३०): वकील व विद्यार्थ्यांपेक्षा शेतकरी, व्यापारी वर्ग आणि महिलांचा सहभाग लक्षणीयरीत्या जास्त होता; तर मुस्लिमांचा सहभाग असहकाराच्या तुलनेत कमी होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) i.e. Both 1 and 2.
Detailed Analysis:
•
Statement 1 is correct: The movement saw tremendous backing from the Indian capitalist class (FICCI stalwarts like G.D. Birla and Purshottamdas Thakurdas provided funding and refused to deal in foreign cloth/exchange) as well as the peasantry across Gujarat, UP, Bihar, and Coastal Andhra.
•
Statement 2 is correct: Maharashtra witnessed an unprecedented labor upsurge. Textile workers in Bombay and Sholapur, along with GIP Railway workers, initiated massive political strikes. In Sholapur, following Gandhi's arrest in May 1930, textile workers attacked symbols of colonial authority and established virtual self-rule for nearly a week.
Distractor Analysis:
•
Options 1, 2, and 4 are incorrect because both statements accurately evaluate the sociological base of the 1930 movement.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Analytical contrast between NCM (1920) and CDM (1930):
•
Non-Cooperation (1920): Heavy participation of urban intelligentsia, lawyers, and Muslim masses under the Khilafat umbrella.
•
Civil Disobedience (1930): Massive participation of peasants, business merchants, and women, with a notable decline in Muslim and student participation.