खालीलपैकी कोणत्या मृदेने भारताचा सर्वात जास्त प्रदेश व्यापला आहे ?
EN
Which of the following types of soil covers the highest total area of India ?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय (3) गाळाची मृदा.
सविस्तर विश्लेषण:
भारतातील विविध मृदा प्रकारांचे भौगोलिक क्षेत्रफळानुसार प्रमाण खालीलप्रमाणे आहे:
1.
गाळाची मृदा (Alluvial Soil - सर्वाधिक क्षेत्र):
•
भारताच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या सुमारे ४०% ते ४५.६% (सुमारे १५ लाख चौ.किमी) भाग या मृदेने व्यापला आहे.
•
ही मृदा सिंधू, गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या नद्यांच्या खोऱ्यात तसेच किनारपट्टीच्या मैदानी प्रदेशात आढळते.
•
ही शेतीसाठी अत्यंत सुपीक असून यामध्ये पोटॅश आणि चुना मुबलक असतो, तर नायट्रोजन व फॉस्फरसचे प्रमाण कमी असते.
2.
तांबडी व पिवळी मृदा (Red and Yellow Soil):
•
दुसऱ्या क्रमांकावर असून भारताच्या सुमारे १८.५% क्षेत्रावर आढळते (दख्खनच्या पठाराचा पूर्व व दक्षिण भाग).
3.
काळी मृदा (Black / Regur Soil):
•
तिसऱ्या क्रमांकावर असून सुमारे १५% ते १६% क्षेत्र व्यापते (महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, गुजरात, तेलंगणा). कापसाच्या पिकासाठी अत्यंत उपयुक्त.
4.
जांभी मृदा (Laterite Soil) व इतर:
•
उर्वरित क्षेत्र व्यापतात.
त्यामुळे भारताचा सर्वाधिक प्रदेश 'गाळाच्या मृदेने' व्यापलेला आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
महाराष्ट्राच्या संदर्भात विचारल्यास: महाराष्ट्राचा सर्वाधिक भाग (सुमारे ८०% पेक्षा जास्त) काळी मृदा (रेगूर मृदा) व्यापते, जी बेसाल्ट खडकाच्या विदारणाने तयार झाली आहे.
•
भारताच्या संदर्भात: गाळाची मृदा (Alluvial soil) प्रथम क्रमांकावर आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Alluvial soil.
Detailed Analysis:
Rank and spatial distribution of major soil types across India:
1.
Alluvial Soil (Largest Share):
•
Covers roughly 40% to 45.6% (approx. 15 lakh sq. km) of India's total geographical area.
•
Predominantly deposited by the Indus, Ganga, and Brahmaputra river systems across the Northern Plains and coastal deltas.
•
Rich in potash and lime; deficient in nitrogen and phosphorus. Highly productive for agriculture (wheat, paddy, sugarcane).
2.
Red and Yellow Soil (Second Largest):
•
Occupies about 18.5% of the country's total land area, primarily in Eastern and Southern Deccan plateau, Odisha, and parts of the Northeast.
3.
Black / Regur Soil (Third Largest):
•
Covers approx. 15% to 16% of geographical area, dominating the Deccan Trap (Maharashtra, Madhya Pradesh, Gujarat). Renowned for cotton cultivation.
4.
Laterite, Arid and Mountain Soils:
•
Account for the remaining geographical area.
Therefore, Alluvial soil covers the highest total area of India.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
All-India largest coverage: Alluvial Soil (>40%).
•
Maharashtra largest coverage: Black / Regur Soil (>80%, derived from basalt rock).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) काळी मृदा (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) तांबडी मृदा (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) गाळाची मृदा (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** पर्याय (3) गाळाची मृदा.
✗ पर्याय (4) पर्वतीय मृदा (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'गाळाची मृदा' हे असून ते 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.