योग्य उत्तर पर्याय (४) म्हणजेच (अ), (ब), (क) आणि (ड) सर्व कारणे योग्य आहेत.
सविस्तर विश्लेषण:
•
(अ) ब्रिटिशांचे धोरण: ब्रिटिश सरकारने स्वराज्य पक्षातील विविध गटांना स्वतंत्र सवलती व पदे दाखवून त्यांच्यातील ऐक्य फोडले.
•
(ब) शिस्तीचा अभाव व पदांची लालसा: परिषदेत प्रवेश करून सरकारची 'कोंडी' करण्याचे मूळ ध्येय बाजूला पडून अनेक स्वराज्यवादी नेते सरकारी समित्या आणि मंत्रीपदे स्वीकारू लागले (उदा. मोतीलाल नेहरू यांनी 'स्कीने समिती'चे सदस्यत्व स्वीकारले, विठ्ठलभाई पटेल सभापती झाले).
•
(क) जनतेचा पाठिंबा नसणे: स्वराज्य पक्षाचे काम केवळ कायदेमंडळातील भाषणांपुरते मर्यादित राहिले. ते बाहेर रस्त्यावरील जनआंदोलनांशी व शेतकरी-कामगारांच्या प्रश्नांशी (उदा. बंगालमधील कुळकायदा) जोडू शकले नाहीत.
•
(ड) पक्षात पडलेली फूट: जून १९२५ मध्ये सी. आर. दास यांच्या निधनानंतर पक्ष दुभंगला. मदन मोहन मालवीय, लाला लजपत राय, एन. सी. केळकर आणि एम. आर. जयकर यांनी 'प्रतिसादात्मक सहकार्यवादी' (Responsivist) गट स्थापन करून सरकारला सहकार्य करण्याचे धोरण अवलंबले.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १, २ आणि ३ अपूर्ण आहेत कारण हे चारही घटक पक्षाच्या ऱ्हासास कारणीभूत ठरले.
स्वराज पक्षाचा शेवट: १९२६ च्या निवडणुकीत पक्षाची कामगिरी खालावली. अखेर १९२९ च्या लाहोर अधिवेशनात पूर्ण स्वराज्याचा ठराव संमत झाल्यावर आणि सविनय कायदेभंगाची हाक दिल्यावर १९३० मध्ये स्वराज्यवाद्यांनी सर्व कायदेमंडळांचा राजीनामा दिला आणि पक्ष काँग्रेसमध्ये विलीन झाला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) i.e. (a), (b), (c) and (d).
Detailed Analysis:
•
(A) Divide and Rule Policy: Colonial authorities skillfully exploited ideological and communal fissures among legislators.
•
(B) Lack of Discipline & Lure of Office: The original pledge of relentless, uniform obstruction inside councils broke down. Leaders succumbed to official titles and perks (e.g. Motilal Nehru accepted membership of the Skeen Committee; Vithalbhai Patel was elected Assembly President).
•
(C) Disconnect from Mass Movements: The Swarajists relied heavily on newspaper reportage and legislative rhetoric without building a grass-roots peasant/working-class cadre (e.g. they failed to champion the Bengal Tenancy Bill to appease zamindars, alienating Muslim ryots).
•
(D) Factional Split: Following C.R. Das's death in June 1925, the party split into Responsivists (Kelkar, Jayakar, Moonje, Malaviya, Lajpat Rai—seeking cooperation to protect Hindu interests) and Non-Responsivists (Motilal Nehru).
Distractor Analysis:
•
Options 1, 2, and 3 provide partial subsets, whereas all four factors collectively crippled the party.
Dissolution of Swarajists: In January 1930, following the Lahore Congress resolution demanding Purna Swaraj and the onset of the Civil Disobedience Movement, Swarajist legislators resigned from all assemblies, returning to the mass struggle.
