🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2016 MEDIUM

खालीलपैकी कोणते UPSC चे वैधानिक कार्य नाही?

EN Which one of the following is not a statutory function of UPSC?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

लोकसेवा आयोगाच्या उमेदवार भरती,पदोन्नती आणि लोकसेवा नियंत्रण या पद्धतींविषयी सरकारला सल्ला पुरवणे

To advise the Government on the methods of recruitment, promotion and control of public services.

सरकारी नोकरदार वर्गाचे हक्क,अधिकार आणि हित जपण्यासाठी

To look after the interests and rights of civil servants.

सरकारी नोकरदार वर्गाचे निवेदन ऐकणे आणि त्यांच्या तक्रारींचे निवारण करणे

To hear appeals from civil servants and redress their grievances

राज्य लोकसेवा आयोगाच्या कामकाजावर लक्ष ठेवणे

To supervise the functioning of the State Public Service Commissions

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४ (राज्य लोकसेवा आयोगाच्या कामकाजावर लक्ष ठेवणे / To supervise the functioning of the State Public Service Commissions)

सविस्तर विश्लेषण:

• केंद्रीय लोकसेवा आयोग (UPSC): भारतीय संविधानाच्या भाग XIV मधील अनुच्छेद ३१५ ते ३२३ अन्वये UPSC ही एक स्वतंत्र घटनात्मक संस्था आहे.

• UPSC ची कार्ये (अनुच्छेद ३२०):

• अखिल भारतीय सेवा, केंद्रीय नागरी सेवा यांच्या भरतीसाठी परीक्षा घेणे.

• भरती पद्धती, पदोन्नती, एका सेवेतून दुसऱ्या सेवेत बदली आणि शिस्तभंगाच्या कारवाईबाबत सरकारला सल्ला देणे (पर्याय १).

• नागरी सेवकांच्या सेवाशर्ती, कायदेशीर खर्च, हक्क व तक्रारींचे निवारण यांवर सल्ला देणे (पर्याय २ आणि ३).

• पर्याय ४ (UPSC चे कार्य नाही):

• UPSC ला राज्य लोकसेवा आयोगांच्या (SPSC) कामकाजावर देखरेख ठेवण्याचा, नियंत्रण करण्याचा किंवा त्यांच्यावर लक्ष ठेवण्याचा कोणताही अधिकार नाही.

• संविधानाने राज्य लोकसेवा आयोगांना स्वतंत्र घटनात्मक दर्जा दिला असून ते UPSC च्या अखत्यारीत किंवा नियंत्रणाखाली येत नाहीत.

त्यामुळे पर्याय ४ हे UPSC चे कार्य नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• SPSC च्या अध्यक्षांची व सदस्यांची नियुक्ती राज्यपाल करतात, परंतु त्यांना पदावरून दूर करण्याचा अधिकार केवळ राष्ट्रपतींना (सर्वोच्च न्यायालयाच्या चौकशीनंतर) असतो.

• जर दोन किंवा अधिक राज्यांच्या राज्यपालांनी विनंती केली, तर राष्ट्रपतींच्या मान्यतेने UPSC त्या राज्यांच्या गरजा पूर्ण करू शकते (अनुच्छेद ३१५(४)).

• ली आयोग (Lee Commission, १९२४) च्या शिफारशीनुसार १ ऑक्टोबर १९२६ रोजी भारतात प्रथम लोकसेवा आयोग स्थापन झाला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (To supervise the functioning of the State Public Service Commissions)

Detailed Analysis:

• Constitutional Status of UPSC: UPSC is an independent constitutional body established under Articles 315 to 323 in Part XIV of the Constitution.

• Functions of UPSC (Article 320):

• Conducting competitive examinations for recruitment to All India Services and Central Civil Services.

• Advising the Union Government on principles of recruitment, promotions, transfers, and disciplinary matters affecting civil servants (Options 1, 2, and 3).

• Analysis of Option 4 (Not a Function):

• UPSC has no supervisory, hierarchical, or appellate jurisdiction over State Public Service Commissions (SPSCs).

• Each SPSC derives its powers directly from the Constitution and operates as an autonomous constitutional peer, not as a subordinate agency of the UPSC.

Hence, Option 4 is not a function of UPSC.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• SPSC members and Chairmen are appointed by the Governor, but can only be removed from office by the President of India (Article 317).

• Upon request by the Governor of a state and with the approval of the President, UPSC may agree to serve all or any of the needs of that state (Article 315(4)).

• The Federal Public Service Commission was first established on 1 October 1926 on the recommendations of the Lee Commission (1924).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) लोकसेवा आयोगाच्या उमेदवार भरती,पदोन्नती आणि लोकसेवा नियंत्रण या पद्धतींविषयी सरकारला सल्ला पुरवणे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) सरकारी नोकरदार वर्गाचे हक्क,अधिकार आणि हित जपण्यासाठी (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) सरकारी नोकरदार वर्गाचे निवेदन ऐकणे आणि त्यांच्या तक्रारींचे निवारण करणे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) राज्य लोकसेवा आयोगाच्या कामकाजावर लक्ष ठेवणे (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय ४ (राज्य लोकसेवा आयोगाच्या कामकाजावर लक्ष ठेवणे / To supervise the functioning of the State Public Service Commissions)**

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS-१)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'राज्य लोकसेवा आयोगाच्या कामकाजावर लक्ष ठेवणे' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणते UPSC चे वैधानिक कार्य नाही?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन