🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान Maharashtra Arogya Vibhag Bharti 2024 MEDIUM

पेशी विभाजनाच्या वेळी तुर्कतंतूंची (Spindle Fibres) निर्मिती करून गुणसूत्रांचे विभाजन घडवणारे आणि केवळ प्राणी पेशींमध्ये आढळणारे अंगक कोणते?

EN Which organelle organizes spindle fibers during mitotic cell division and is characteristically present in animal cells but absent in higher plant cells?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
लवके (Plastids)
Plastids
B
पेशीभित्तिका (Cell Wall)
Cell Wall
C
तारकाकेंद्र (Centrosome / Centriole)
Centrosome
D
रायबोझोम (Ribosome)
Ribosome
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (३) तारकाकेंद्र (Centrosome / Centriole)

सविस्तर विश्लेषण व तारकाकेंद्र (Centrosome):

• केवळ प्राणी पेशींमध्ये उपस्थित: तारकाकेंद्र हे मुख्यत्वे प्राणी पेशींमध्ये आढळणारे वैशिष्ट्यपूर्ण अंगक आहे (उच्च वनस्पती पेशींमध्ये याचा पूर्ण अभाव असतो).
• रचना व कार्य:
1. एका तारकाकेंद्रामध्ये परस्परांशी काटकोनात असलेले दोन सूक्ष्म दंडगोलाकार 'सेंट्रिओल्स' (Centrioles) असतात.
2. पेशी विभाजनाच्या (Mitosis & Meiosis) वेळी हे सेंट्रिओल्स पेशीच्या दोन विरुद्ध ध्रुवांवर जातात आणि तुर्कतंतूंची (Spindle fibres) जाळी तयार करतात.
3. हे तुर्कतंतू गुणसूत्रांना मध्यभागी ओढून दोन्ही नवीन पेशींमध्ये समान गुणसूत्रांचे वाटप करतात.
4. शुक्राणूच्या शेपटीची निर्मितीही सेंट्रिओलपासून होते.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (१) लवके व पर्याय (२) पेशीभित्तिका: केवळ वनस्पती पेशींमध्ये असतात.
• पर्याय (४) रायबोझोम: वनस्पती व प्राणी दोन्हीत असतात.

म्हणून केवळ प्राणी पेशीत आढळणारे अंगक तारकाकेंद्र आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: तारकाकेंद्राचा शोध एडवर्ड व्हॅन बेनेडेन यांनी लावला आणि त्याला 'सेंट्रोसोम' हे नाव थिओडोर बोव्हेरी (Theodor Boveri) यांनी १८८८ मध्ये दिले.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Centrosome

Detailed Analysis & Centrosome Function:

• Exclusivity to Animal Cells: The Centrosome is an organelle serving as the main Microtubule Organizing Center (MTOC) in animal cells, notably absent in higher flowering plants and conifers.
• Structural Dynamics:
1. Contains a pair of perpendicular barrel-shaped organelles composed of nine microtubule triplets called Centrioles.
2. During cell division (Mitosis/Meiosis), the centrosomes replicate and migrate to opposite poles of the dividing cell, assembling the bipolar spindle apparatus that segregates sister chromatids.
3. Forms the basal bodies from which animal cellular cilia and flagella (including sperm tails) originate.

Analysis of Other Options:

• Plastids & Cell Wall: Found exclusively in plant cells.
• Ribosomes: Ubiquitous across all living cellular forms.

Hence, the accurate choice is Option (3).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Theodor Boveri formally identified and described the role of the centrosome in cellular chromosome segregation in 1888.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) लवके (Plastids) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) पेशीभित्तिका (Cell Wall) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) तारकाकेंद्र (Centrosome / Centriole) (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (३) तारकाकेंद्र (Centrosome / Centriole)**[/gold]
✗ पर्याय (4) रायबोझोम (Ribosome) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'जीवशास्त्र (General Biology)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
जिल्हा परिषद: सामान्य विज्ञान सराव चाचणी #१ (जीवशास्त्र, मानवी शरीर व आरोग्य)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
जिल्हा परिषद: सामान्य विज्ञान सराव चाचणी #२ (भौतिकशास्त्र व दैनंदिन विज्ञान)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
जिल्हा परिषद: सामान्य विज्ञान सराव चाचणी #३ (रसायनशास्त्र, कृषी व पर्यावरण विज्ञान)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: जीवशास्त्र (General Biology)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'जीवशास्त्र (General Biology)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'जीवशास्त्र (General Biology)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'जीवशास्त्र (General Biology)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'जीवशास्त्र (General Biology)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →