महाराष्ट्रातील हिंदू विधवांच्या अमानुष 'केशवपन' प्रथेला विरोध करण्यासाठी १८८९-१८९० मध्ये मुंबई व ओतूर येथे न्हाव्यांची जाहीर सभा बोलावून न्हाव्यांचा अभूतपूर्व संप घडवून आणणारे समाजसुधारक कोण होते?
EN
Which social reformer organized a public gathering of barbers in Bombay and Otur in 1889–1890, successfully mobilizing an unprecedented barbers' strike to protest against the inhumane tonsure (Keshavapan) of Hindu widows?
योग्य उत्तर: पर्याय (३) - महात्मा ज्योतिराव फुले.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (३) बरोबर आहे: उच्चवर्णीय हिंदू समाजात पतीच्या मृत्यूनंतर विधवा स्त्रियांचे सक्तीने केशवपन (डोक्याचे केस भादरणे) करण्याची अमानुष प्रथा अस्तित्वात होती. महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी या अन्यायाविरुद्ध कडाडून आवाज उठवला. त्यांनी आपले सहकारी आणि कामगार नेते नारायण मेघाजी लोखंडे यांच्या मदतीने मुंबईत व जुन्नरजवळील ओतूर येथे न्हावी समाजाची परिषद भरवली आणि विधवांचे केशवपन न करण्याची शपथ त्यांना दिली. परिणामी, एप्रिल १८९० मध्ये सुमारे ५०० न्हाव्यांनी एकत्र येऊन विधवांचे केशवपन करण्यास नकार देणारा ऐतिहासिक संप पुकारला.
•
पर्याय (१) अयोग्य: न्यायमूर्ती रानडे यांनी विधवा विवाह उत्तेजक मंडळाच्या माध्यमातून विधवा पुनर्विवाहाला चालना दिली.
•
पर्याय (२) अयोग्य: महर्षी कर्वे यांनी १८९३ मध्ये गोदुबाई या विधवेशी पुनर्विवाह केला आणि अनाथ बालिकाश्रम चालवला.
•
पर्याय (४) अयोग्य: महर्षी शिंदे यांनी डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन स्थापन केले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महात्मा फुले यांनी केवळ केशवपनालाच विरोध केला नाही, तर १८६३ मध्ये स्वतःच्या घरात भारतातील पहिले 'बालहत्या प्रतिबंधक गृह' (Infanticide Prevention Home) सुरू केले, जिथे ब्राह्मण विधवांची प्रसूती सुरक्षितपणे करवून घेतली जात असे. याच गृहात जन्मलेल्या 'यशवंत' या मुलाला त्यांनी दत्तक घेतले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) - Mahatma Jyotirao Phule.
Detailed Analysis:
•
Option (3) is correct: To eradicate the barbaric orthodox custom of compulsory tonsuring (Keshavapan) of high-caste Hindu widows, Mahatma Jyotirao Phule, with the active organizational support of labor leader Narayan Meghaji Lokhande, convened assemblies of the barber community in Bombay and Otur (Pune district). In April 1890, over 500 barbers struck work, refusing to tonsure widows' heads, marking India's first social reform-oriented occupational strike.
•
Option (1) is incorrect: Justice Ranade advocated for widow remarriages through the Widow Marriage Association.
•
Option (2) is incorrect: Maharshi Karve married a widow (Godubai) in 1893 and established the Hingne Anath Balikashram.
•
Option (4) is incorrect: Maharshi V.R. Shinde founded the Depressed Classes Mission in 1906.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In 1863, Mahatma Phule established India's first Infanticide Prevention Home (Balhatya Pratibandhak Griha) in his own home to provide refuge to pregnant Hindu widows, subsequently adopting Kashibai's infant son, Yashwant.