तुलनात्मक दृष्ट्या कमी उत्पन्न आणि अधिक मानवी विकास असे चित्र कोणत्या राज्यात दिसून येते?
EN
Which state shows a picture of comparatively low income and high human development?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (केरळ) आहे.
•
तुलनात्मक कमी उत्पन्न आणि अधिक मानवी विकासाचे चित्र (The Kerala Phenomenon):
•
केरळ (Kerala) हे भारतातील असे एकमेव राज्य आहे जेथे औद्योगिक उत्पादन आणि दरडोई उत्पन्न मध्यम पातळीवर असतानाही मानवी विकास निर्देशांक (HDI) देशात सर्वोच्च आहे.
•
केरळची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
•
साक्षरता दर: ९४% (देशात प्रथम).
•
सरासरी आयुर्मान: सुमारे ७५ वर्षे (देशात प्रथम).
•
अर्भक मृत्यू दर: ६ ते १० दर हजार जिवंत जन्मांमागे (विकसित देशांच्या तोडीस तोड).
•
लिंगगुणोत्तर: १०८४ (महिलांचे प्रमाण अधिक).
•
याउलट हरियाणा, महाराष्ट्र, कर्नाटक या राज्यांचे उत्पन्न जास्त असूनही त्यांचे सामाजिक निर्देशांक केरळपेक्षा मागे आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
या विकास प्रारूपाला अर्थशास्त्रात 'केरळ मॉडेल' (Kerala Model of Development) म्हटले जाते. अर्थशास्त्रज्ञ अमर्त्य सेन यांनी याचे जागतिक स्तरावर कौतुक केले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 3 (Kerala).
•
Kerala: High Human Development with Moderate Income:
•
Kerala exemplifies the development paradox where outstanding human development outcomes coexist with comparatively modest per capita income.
•
Kerala's Benchmark Indicators:
•
Highest literacy rate in India (>94%).
•
Highest life expectancy at birth (~75.2 years).
•
Lowest Infant Mortality Rate (IMR < 10 per 1,000 live births).
•
Favorable sex ratio (1,084 females per 1,000 males).
•
In contrast, wealthier states like Haryana, Maharashtra, and Karnataka exhibit higher per capita gross state domestic product but lag behind Kerala in key public health and universal literacy indices.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
This socio-economic phenomenon is universally analyzed in economics as the 'Kerala Model', illustrating that equitable public spending on healthcare and primary education can deliver high living standards without prior industrial wealth.