महाराष्ट्र ग्रामीण रोजगार हमी योजनेतून कोणत्या कामांना सर्वोच्च महत्व दिले आहे? अ) फळझाड लागवड ब) जलसंधारण क) वनीकरण ड) वैयक्तिक लाभाच्या योजना पर्यायी उत्तरे: 1: अ, ब व क 2: फक्त ब 3: फक्त क 4: ब, क व ड
EN
Which works are given the highest priority under Maharashtra Rural Employment Guarantee Scheme?
a. Fruit tree plantation
b. Water conservation
c. Afforestation
d. Individual benefit schemes
Alternative answers:
1: a, b and c
2: Only b
3: Only c
4: b, c and d
योग्य उत्तर फक्त ब (जलसंधारण - पर्याय 2) आहे.
•
महाराष्ट्र रोजगार हमी योजना (EGS):
•
महाराष्ट्रात 1972-73 च्या भीषण दुष्काळानंतर ग्रामीण मजुरांना रोजगाराची हमी देण्यासाठी आणि दुष्काळ निवारण करण्यासाठी श्री. वि. स. पागे यांच्या संकल्पनेतून ही योजना सुरू झाली. पुढे 'महाराष्ट्र रोजगार हमी अधिनियम, 1977' मंजूर करण्यात आला.
•
या योजनेत ग्रामीण भागात उत्पादक मत्तांची (productive assets) निर्मिती करण्यावर भर देण्यात आला, ज्यामध्ये 'जलसंधारण' (Water conservation) आणि पाणलोट क्षेत्र विकासाच्या कामांना सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले.
•
यामध्ये पाझर तलाव, नाला बंडिंग, पाझर बंधारे, शेततळी, व माती व जलसंधारणाची कामे प्राधान्याने हाती घेतली जातात.
•
जरी फळझाड लागवड (1990-91 मध्ये जवाहर रोजगार योजनेशी जोडून) आणि वनीकरण ही कामेही केली जात असली, तरी सर्वोच्च महत्त्व हे जलसंधारणालाच देण्यात आले आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्राची रोजगार हमी योजना (EGS) ही जगातील अशा प्रकारची पहिली योजना मानली जाते, जिच्या प्रेरणेतून पुढे केंद्र शासनाने राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा (MGNREGA 2005) संमत केला. श्री. वि. स. पागे यांना रोजगार हमी योजनेचे जनक मानले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Only b (Water conservation - Option 2).
•
Maharashtra Employment Guarantee Scheme (EGS):
•
Conceptualized by V. S. Page in response to the severe drought of 1972-73, Maharashtra became the pioneer in guaranteeing the right to work in rural areas, formalized under the Maharashtra EGS Act, 1977.
•
The operational strategy placed the highest priority on water conservation and watershed development works (such as percolation tanks, nalla bunding, check dams, and contour bunding) to create durable productive assets and make agriculture drought-resilient.
•
While afforestation and fruit plantation (horticulture linkage in 1990-91) were subsequent additions, water harvesting and conservation formed the core priority.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Maharashtra's EGS served as the blueprint for the national MGNREGA enactment in 2005. V. S. Page is recognized as the father of the Employment Guarantee Scheme in India.