“शाळेतले शिक्षक लहान मुलांच्या व्यक्तिमत्त्वाला पैलू पाडताना जणू कच्च्या मडक्यांनाच सुंदर आकार देतात” या वाक्यात खालीलपैकी कोणता अलंकार साधला गेला आहे?
EN
“While shaping the personalities of young children, schoolteachers fashion them just as potters give shape to unbaked clay pots.” Which figure of speech (Alankara) is illustrated in this circumlocutory metaphor?
योग्य उत्तर पर्याय (2) आहे.
### विस्तृत स्पष्टीकरण:
•
पर्यायोक्ती अलंकार (Paryāyokti Alankara):
•
पर्याय + उक्ती: एखादी गोष्ट सरळ, थेट किंवा साध्या शब्दांत न सांगता वळणदार किंवा पर्यायी शब्दांनी अप्रत्यक्षपणे सांगणे, म्हणजे 'पर्यायोक्ती अलंकार' होय.
•
विश्लेषण:
•
'शिक्षक लहान मुलांना शिक्षण देतात व त्यांच्यावर संस्कार करतात' ही साधी गोष्ट थेट न सांगता कवीने/लेखकाने 'कच्च्या मडक्यांना सुंदर आकार देतात' अशा अप्रत्यक्ष, पर्यायी व रूपकात्मक वळणाने मांडली आहे.
•
म्हणून येथे 'पर्यायोक्ती अलंकार' साधला गेला आहे.
•
इतर प्रसिद्ध उदाहरणे:
•
'तो तुरुंगात गेला' हे सरळ न सांगता 'त्याने सरकारी पाहुणचार घेतला' असे म्हणणे.
•
'त्यांचे वडील वारले' हे न सांगता 'त्यांच्या वडिलांनी जगाचा निरोप घेतला' असे म्हणणे.
### पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) अयोग्य: अर्थान्तरन्यासमध्ये विशेष विधानाचा सामान्य सिद्धांताने किंवा सामान्य विधानाचा विशेष उदाहरणाने समर्थन केले जाते.
•
पर्याय (2) योग्य: गोष्ट सरळ न सांगता पर्यायी वळणाने सांगितल्याने हा पर्यायोक्ती अलंकार आहे.
•
पर्याय (3) अयोग्य: अनन्वयमध्ये उपमेयाची तुलना स्वतःशीच केली जाते (उदा. 'आहेत ते गगनी तारे, परंतु चंद्र तो चंद्रच').
•
पर्याय (4) अयोग्य: यात व्यतिरेक नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पर्यायोक्ती अलंकाराची मुख्य ओळख: अप्रिय किंवा सामान्य गोष्ट वळणदार व सभ्य भाषेमध्ये अप्रत्यक्ष शब्दांत मांडणे (Euphemism / Periphrasis).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2).
### Detailed Explanation:
•
Paryāyokti Alankara (Circumlocution / Euphemism / Periphrasis):
•
Expressing a plain or sensitive proposition through indirect, roundabout, or ornamental phraseology rather than blunt directness.
•
Literary Analysis:
•
Instead of bluntly asserting that 'teachers instruct and discipline immature children', the assertion is poetically expressed via the roundabout circumlocution 'giving shape to unbaked clay pots'.
•
This stylized periphrastic phrasing characterizes Paryāyokti Alankara.
### Option Analysis:
•
Option (1) Incorrect: Arthantaranyasa substantiates a particular truth via a general universal maxim.
•
Option (2) Correct: Standard example of Paryayokti.
•
Options (3) and (4) Incorrect: Neither self-comparison (Ananvaya) nor superiority comparison (Vyatireka).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
Whenever harsh or mundane facts are stated euphemistically or periphrastically (e.g., 'त्याने जगाचा निरोप घेतला' instead of 'तो मेला'), it is Paryāyokti Alankara.