ब्रिटिश भारतामध्ये 'रयतवारी पद्धती'ची (Ryotwari System) पायाभरणी व विस्तार खालीलपैकी कोणत्या प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी केला?
EN
Who among the following British administrators pioneered and established the 'Ryotwari System' in India?
योग्य उत्तर: पर्याय (३) - कॅप्टन अलेक्झांडर रीड आणि सर थॉमस मुनरो.
विश्लेषण:
•
कॅप्टन अलेक्झांडर रीड यांनी १७९२ मध्ये टिपू सुलतानकडून घेतलेल्या मद्रासच्या बारामहाल (Baramahal) जिल्ह्यात रयतवारी पद्धतीचा प्रथम प्रायोगिक वापर केला.
•
सर थॉमस मुनरो (मद्रासचे गव्हर्नर १८२०-१८२७) यांनी या पद्धतीचा पद्धतशीर विकास करून १८२० मध्ये संपूर्ण मद्रास इलाख्यात रयतवारी पद्धत लागू केली.
•
रयतवारी पद्धतीमध्ये कोणताही मध्यस्थ (जमीनदार) नसून थेट शेतकरी (रयत) आणि सरकार यांच्यात महसुलाचा करार होत असे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
कॉर्नवॉलिस: कायमधारा पद्धत (१७९३).
•
होल्ट मॅकेन्झी व रॉबर्ट बर्ड: महालवारी पद्धत (१८२२).
•
वॉरन हेस्टिंग्स: पंचवार्षिक व एकवार्षिक मक्ता/लिलाव पद्धत (Ijaredari system).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
रयतवारी पद्धत ब्रिटिश भारताच्या सर्वाधिक भूभागावर (सुमारे ५१%) लागू होती (मद्रास, मुंबई, पूर्व बंगाल, आसाम व कूर्ग). यात महसुलाचा दर सुरुवातीला उत्पन्नाच्या सुमारे ५०% इतका जास्त होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) - Captain Alexander Read and Sir Thomas Munro.
Analysis:
•
Captain Alexander Read first experimented with the Ryotwari settlement in Baramahal district (Madras) in 1792 after the Third Anglo-Mysore War.
•
Sir Thomas Munro, appointed Governor of Madras in 1820, championed and systematically extended the system across the entire Madras Presidency.
•
Under Ryotwari, the British government recognized the individual cultivator (ryot) as the proprietor of the soil without any intermediate feudal landlord.
Distractor Analysis:
•
Option (1): Lord Cornwallis was the father of the Permanent Settlement.
•
Option (2): Holt Mackenzie and R.M. Bird formulated the Mahalwari system.
•
Option (4): Warren Hastings introduced the farming system (Ijaredari).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Ryotwari system covered 51% of British India, primarily spanning Madras, Bombay, parts of Assam, and Coorg.