अणूच्या मध्यभागी असणाऱ्या अतिसूक्ष्म व धनप्रभारित 'अणुकेंद्रकाचा' (Atomic Nucleus) शोध खालीलपैकी कोणी लावला?
EN
Who among the following discovered the dense, positively charged 'Atomic Nucleus' situated at the center of the atom?
योग्य उत्तर पर्याय (१) अर्नेस्ट रुदरफोर्ड आहे.
स्पष्टीकरण:
•
सन १९११ मध्ये अर्नेस्ट रुदरफोर्ड (Ernest Rutherford) यांनी त्यांचे सहकारी हॅन्स गायगर आणि अर्नेस्ट मार्सडेन यांच्या साहाय्याने सोन्याच्या अत्यंत पातळ पत्र्यावर ($100\text{ nm}$ जाडीचा) अल्फा कणांचा मारा केला.
•
या प्रयोगात बहुतांश अल्फा कण सरळ आरपार निघून गेले, काही कण अल्प कोनातून विचलित झाले, तर सुमारे २०,००० पैकी केवळ १ अल्फा कण ज्या मार्गाने गेला त्याच मार्गाने ($180^\circ$ कोनातून) मागे परत फिरला.
•
यावरून रुदरफोर्ड यांनी निष्कर्ष काढला की अणूचा बहुतांश भाग पोकळ असून त्याचा संपूर्ण धनप्रभार व वस्तुमान केंद्रस्थानी अत्यंत लहान जागेत केंद्रित असते; या भागाला त्यांनी अणुकेंद्रक (Atomic Nucleus) असे नाव दिले.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण (Distractor Analysis):
•
पर्याय २ (रॉबर्ट ब्राऊन): यांनी १८३१ मध्ये सजीव पेशीतील पेशीकेंद्रकाचा (Cell Nucleus) शोध लावला आणि १८२७ मध्ये ब्राऊनियन गतीचा (Brownian Motion) शोध लावला.
•
पर्याय ३ व ४ (थिओडोर श्वान आणि मॅथियास श्लेडेन): यांनी १८३८-१८३९ मध्ये जीवशास्त्रातील प्रसिद्ध 'पेशी सिद्धांत' (Cell Theory) मांडला.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कन्फ्युजन टाळा:
•
अणुकेंद्रक (Atomic Nucleus): अर्नेस्ट रुदरफोर्ड (१९११)
•
पेशीकेंद्रक (Cell Nucleus): रॉबर्ट ब्राऊन (१८३१)
अणूचा आकार सुमारे $10^{-10}\text{ m}$ ($1\text{ Å}$) असतो, तर अणुकेंद्रकाचा आकार सुमारे $10^{-15}\text{ m}$ ($1\text{ Fermi}$) असतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) Ernest Rutherford.
Explanation:
•
In 1911, Ernest Rutherford, assisted by Hans Geiger and Ernest Marsden, performed the famous $\alpha$-particle scattering experiment by firing alpha particles at a thin gold foil (thickness $\sim 100\text{ nm}$ or $10^{-7}\text{ m}$).
•
While most $\alpha$-particles passed straight through undeflected, a small fraction underwent large deflections, and about 1 in 20,000 rebounded at nearly $180^\circ$.
•
Rutherford deduced that the atom is mostly empty space and that nearly all of its mass and positive charge reside in an extraordinarily compact core at the center, which he named the Atomic Nucleus.
Distractor Analysis:
•
Option 2 (Robert Brown): Discovered the biological cell nucleus in orchids (1831) and described Brownian motion (1827).
•
Options 3 & 4 (Theodor Schwann & Matthias Schleiden): Formulated the classical Cell Theory (1838–1839) in biological sciences.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
Crucial distinction for MPSC exams:
•
Atomic Nucleus (अणुकेंद्रक): Discovered by Ernest Rutherford (1911).
•
Cell Nucleus (पेशीकेंद्रक): Discovered by Robert Brown (1831).
The atomic radius is approximately $10^{-10}\text{ m}$ ($1\text{ Å}$), whereas the nuclear radius is about $10^{-15}\text{ m}$ ($1\text{ Fermi}$ or femtometer) — a volume difference factor of $10^{15}$.