१ जानेवारी १९२३ रोजी काँग्रेसच्या अंतर्गत 'काँग्रेस-खिलाफत स्वराज्य पक्षाची' (Swaraj Party) स्थापना खालीलपैकी कोणी केली होती? (१) चित्तरंजन (सी. आर.) दास आणि मोतीलाल नेहरू (२) बाळ गंगाधर टिळक आणि लाला लजपत राय (३) महात्मा गांधी आणि डॉ. बी. आर. आंबेडकर (४) जवाहरलाल नेहरू आणि मोतीलाल नेहरू
EN
Who among the following founded the 'Congress-Khilafat Swaraj Party' (Swaraj Party) within the Congress on 1st January 1923?
(1) Chittaranjan (C.R.) Das and Motilal Nehru
(2) Bal Gangadhar Tilak and Lala Lajpat Rai
(3) Mahatma Gandhi and Dr. B.R. Ambedkar
(4) Jawaharlal Nehru and Motilal Nehru
योग्य उत्तर पर्याय (१) म्हणजेच सी. आर. दास आणि मोतीलाल नेहरू आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (१) योग्य आहे: डिसेंबर १९२२ च्या गया अधिवेशनात कायदेमंडळ प्रवेशाचा ठराव फेटाळला गेल्यावर 'देशबंधू' चित्तरंजन दास यांनी काँग्रेस अध्यक्षपदाचा आणि मोतीलाल नेहरू यांनी सचिवपदाचा राजीनामा दिला. त्यांनी १ जानेवारी १९२३ रोजी अलाहाबाद (प्रयागराज) येथे 'काँग्रेस-खिलाफत स्वराज्य पक्ष' स्थापन केला. सी. आर. दास हे या पक्षाचे पहिले अध्यक्ष आणि मोतीलाल नेहरू हे सरचिटणीस बनले.
•
या नेत्यांना 'फेरवादी' किंवा 'परिवर्तनवादी' (Pro-Changers) म्हटले गेले, तर गांधीवादी धोरणावर ठाम राहणाऱ्यांना 'नाफेरवादी' (No-Changers - राजेंद्र प्रसाद, वल्लभभाई पटेल, सी. राजगोपालाचारी) म्हटले गेले.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय २: टिळकांचे निधन १ ऑगस्ट १९२० रोजीच झाले होते.
•
पर्याय ३: गांधीजी आणि आंबेडकर यांनी स्वतंत्रपणे सामाजिक-राजकीय लढा उभारला.
•
पर्याय ४: जवाहरलाल नेहरू हे तरुण समाजवादी विचारसरणीचे असून त्यांनी कौन्सिल प्रवेशाला विरोध केला होता (ते नाफेरवाद्यांसोबत होते).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
स्वराज्य पक्षाचे मुख्य सूत्र: 'End or Mend the Councils' (कायदेमंडळे सुधारा किंवा उद्ध्वस्त करा). कायदेमंडळात प्रवेश करून सरकारच्या जनविरोधी धोरणांना सभागृहातच उघडे पाडणे हा त्यांचा उद्देश होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) i.e. C.R. Das and Motilal Nehru.
Detailed Analysis:
•
Option (1) is correct: Following the rejection of the council-entry resolution at the Gaya Congress in December 1922, Chittaranjan Das (resigning as Congress President) and Motilal Nehru (resigning as Secretary) founded the Congress-Khilafat Swarajya Party on January 1, 1923 at Allahabad. C.R. Das became its founding President and Motilal Nehru was appointed Secretary.
•
They were titled 'Pro-Changers', contrasting with orthodox Gandhian 'No-Changers' (Rajendra Prasad, Vallabhbhai Patel, C. Rajagopalachari, M.A. Ansari) who advocated sticking exclusively to constructive rural work.
Distractor Analysis:
•
Option 2: Tilak had passed away on August 1, 1920.
•
Option 3: Gandhi was incarcerated in Yerwada Jail at the time; Dr. Ambedkar focused on emancipating the Depressed Classes.
•
Option 4: Jawaharlal Nehru aligned ideologically with the No-Changers, opposing council politics.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Swarajist creed: 'End or Mend the Councils'—wrecking the Montagu-Chelmsford constitution from within if the government failed to respond to the demand for self-determination.