🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

३१ जानेवारी १९२० रोजी मुंबई येथून 'मूक गिळलेल्या अस्पृश्यांच्या दुःखाला वाचा फोडण्यासाठी' ऐतिहासिक 'मूकनायक' (Mooknayak) हे पाक्षिक वृत्तपत्र खालीलपैकी कोणी सुरू केले होते?

EN Who among the following launched the historic fortnightly newspaper 'Mooknayak' (Leader of the Voiceless) on 31 January 1920 in Bombay to champion the cause of the depressed classes?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

दादाभाई नौरोजी

Dadabhai Naoroji

महात्मा ज्योतिराव फुले

Mahatma Jyotirao Phule

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

Dr. B. R. Ambedkar

न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे

Justice Mahadev Govind Ranade

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (३) - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.

विश्लेषण:

• ३१ जानेवारी १९२० रोजी भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 'मूकनायक' (Mooknayak) हे मराठी पाक्षिक सुरू केले.

• आर्थिक साहाय्य: या वृत्तपत्राच्या स्थापनेसाठी कोल्हापूरचे छत्रपती राजर्षी शाहू महाराज यांनी डॉ. आंबेडकरांना २,५०० रुपयांची आर्थिक मदत दिली होती.

• ब्रीदवाक्य (शीर्षक वचन): संत तुकाराम महाराजांचा प्रसिद्ध अभंग मूकनायकच्या पहिल्या पानावर असे:

'काय करू आता धरूनिया भीड	नि:शंक हे तोंड वाजविले
नव्हे हा गा मज एकाचा विचार	पडिला भार जगाचा हा	'

• संपादक: डॉ. आंबेडकर हे स्वतः सिडनहॅम कॉलेजमध्ये प्राध्यापक असल्याने अधिकृत संपादक म्हणून त्यांनी पांडुरंग नंदराम भटकर यांची नियुक्ती केली होती.

• मूकनायक हे डॉ. आंबेडकरांच्या सामाजिक-राजकीय चळवळीचे पहिले मुखपत्र ठरले.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• दादाभाई नौरोजी: रास्त गोफ्तार (१८५१).

• महात्मा फुले: सत्यशोधक चळवळ व 'दीनबंधू' वृत्तपत्रास प्रेरणा (कृष्णराव भालेकर).

• न्या. रानडे: इंदुप्रकाश.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची वृत्तपत्रे:

१. मूकनायक (१९२० - पाक्षिक)

२. बहिष्कृत भारत (१९२७ - पाक्षिक)

३. समता (१९२८)

४. जनता (१९३० - पुढे १९५६ मध्ये याचे नाव 'प्रबुद्ध भारत' करण्यात आले).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) - Dr. B. R. Ambedkar.

Analysis:

• On 31 January 1920, Dr. B.R. Ambedkar launched his maiden fortnightly journal 'Mooknayak' (Leader of the Silent/Voiceless) in Bombay.

• Financial Patronage: Chhatrapati Rajarshi Shahu Maharaj of Kolhapur generously contributed ₹2,500 to finance its establishment.

• Epigraph: The masthead carried verses from Saint Tukaram Maharaj declaring relentless struggle for mass emancipation.

• Editorial Management: Because Dr. Ambedkar held a government lectureship at Sydenham College, Pandurang Nandram Bhatkar was appointed its nominal editor.

• 'Mooknayak' laid the ideological foundation for the mobilization of Dalits leading to the Mahad Satyagraha.

Distractor Analysis:

• Option (1): Dadabhai Naoroji edited Rast Goftar (1851).

• Option (2): Mahatma Phule's movement was articulated through Krishnarao Bhalekar's 'Deenbandhu'.

• Option (4): Justice Ranade contributed to Indu Prakash.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Dr. B.R. Ambedkar's Journalistic Milestones:

1. Mooknayak (1920)

2. Bahishkrit Bharat (1927)

3. Samata (1928)

4. Janata (1930; renamed 'Prabuddha Bharat' in 1956).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) दादाभाई नौरोजी (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) महात्मा ज्योतिराव फुले (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (३) - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.

✗ पर्याय (4) न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'लोकमान्य टिळक, जहाल राष्ट्रवाद व होमरूल चळवळ' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: लोकमान्य टिळक, जहाल राष्ट्रवाद व होमरूल चळवळ

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'लोकमान्य टिळक, जहाल राष्ट्रवाद व होमरूल चळवळ' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'लोकमान्य टिळक, जहाल राष्ट्रवाद व होमरूल चळवळ' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'लोकमान्य टिळक, जहाल राष्ट्रवाद व होमरूल चळवळ' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर' हे असून ते 'लोकमान्य टिळक, जहाल राष्ट्रवाद व होमरूल चळवळ' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'लोकमान्य टिळक, जहाल राष्ट्रवाद व होमरूल चळवळ' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन