सम्राट अकबराच्या नवरत्न दरबारात खालीलपैकी कोणते विद्वान समाविष्ठ होते ? अ. हसन निजामी, अबुल हसन, सिराज अफीक ब. अब्दुल रहीम खान खाना, अबुल फझल, शेख फैजी क. तानसेन, राजा तोडरमल, राजा बिरबल ड. राजा मानसिंह,मुल्ला-दो -प्याजा, हकीम हुमाम
EN
Who among the following scholars/notables were included in Mughal Emperor Akbar's court of Navaratnas (Nine Jewels)?
a. Hasan Nizami, Abul Hasan, Siraj Afif
b. Abdul Rahim Khan-i-Khanan, Abul Fazl, Faizi
c. Tansen, Raja Todar Mal, Raja Birbal
d. Raja Man Singh, Mulla Do-Piyaza, Hakim Humam
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय 3 (ब, क आणि ड फक्त / b, c, and d only)
ऐतिहासिक संदर्भ व सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
सम्राट अकबराचे नवरत्न (Akbar's Navaratnas): अकबराच्या दरबारात कला, साहित्य, संगीत, युद्ध आणि प्रशासनातील ९ अत्यंत प्रतिभावंत दिग्गज होते, ज्यांना 'नवरत्न' म्हटले जात असे:
1.
अबुल फझल (Abul Fazl): अकबराचा मुख्य सल्लागार व *'अकबरनामा'* आणि *'ऐन-इ-अकबरी'* चा लेखक (गट ब).
2.
शेख फैजी (Faizi): अबुल फझलचा भाऊ, राजकवी, ज्याने *लीलावती* या गणित ग्रंथाचे फारसीत भाषांतर केले (गट ब).
3.
अब्दुल रहीम खान-इ-खाना: बैराम खानाचा मुलगा, महान कवी व सेनापती (गट ब).
4.
तानसेन (Tansen): संगीताचा सम्राट (गट क).
5.
राजा तोडरमल (Todar Mal): अकबराचा वित्तमंत्री, 'दहसाला पद्धतीचा' जनक (गट क).
6.
राजा बिरबल (Birbal - महेश दास): अत्यंत चतुर व हुशार दरबारी (गट क).
7.
राजा मानसिंह (Man Singh): अकबराचा मुख्य लष्करी सेनापती (गट ड).
8.
फकीर अझिओ-द्दीन / हकीम हुमाम (Hakim Humam): अकबराचा खाजगी वैद्य व सल्लागार (गट ड).
9.
मुल्ला दो-प्याजा (Mulla Do-Piyaza): अकबराचा सल्लागार (गट ड).
•
गट 'अ' का चुकीचा आहे?
•
हसन निजामी (हसन निजामी - *ताज-उल-मासिर* चा लेखक) आणि शम्स-इ-सिराज अफीफ (*तारीख-इ-फिरोजशाही* चा लेखक) हे दोघेही दिल्ली सुलतानशाहीच्या काळातील होते, अकबराच्या काळातील नाहीत!
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
अकबराच्या नवरत्नांमध्ये ब, क आणि ड मधील सर्व ९ व्यक्तींचा समावेश होतो.
•
राजा तोडरमलने महसूल सुधारणेसाठी 'आईन-ए-दहसाला' (दहसाला पद्धत - १५८०) सुरू केली होती.
•
तानसेनचे मूळ नाव 'रामतनू पांडे' होते आणि अकबराने त्याला 'मियां' ही पदवी दिली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (b, c, and d only)
Historical Context & Detailed Explanation:
•
Akbar's Navaratnas (Nine Jewels): The nine pre-eminent luminaries who graced the imperial Mughal court of Jalal-ud-din Muhammad Akbar:
•
Group b: Abul Fazl (court historian, author of *Akbarnama* and *Ain-i-Akbari*), Faizi (Poet Laureate who translated Bhaskaracharya's *Lilavati* into Persian), and Abdul Rahim Khan-i-Khanan (military commander, Hindi poet, and translator of *Baburnama* into Persian).
•
Group c: Mian Tansen (legendary musical genius), Raja Todar Mal (Finance Minister and architect of the *Zabti / Dahsala* land revenue system), and Raja Birbal (Mahesh Das, trusted counselor and wit).
•
Group d: Raja Man Singh of Amber (Supreme Commander of the imperial army), Mulla Do-Piyaza (advisor), and Hakim Humam (royal physician and advisor).
•
Why Group 'a' is incorrect:
•
Hasan Nizami (*Taj-ul-Ma'asir*, Slave Dynasty) and Siraj Afif (*Tarikh-i-Firoz Shahi*, Tughlaq Dynasty) belonged to the Delhi Sultanate period, centuries prior to Akbar!
Thus, b, c, and d only is the correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Abul Fazl: Authored the official history *Akbarnama* (in 3 volumes; 3rd volume is *Ain-i-Akbari*).
•
Raja Todar Mal: Introduced the standard land survey and classification revenue system Ain-i-Dahsala in 1580.
•
Tansen's original name was Ramtanu Pandey.