🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या इतिहासात १९३८ (हरिपुरा) आणि १९३९ (त्रिपुरी) या दोन्ही लागोपाठच्या वार्षिक अधिवेशनांचे अध्यक्ष म्हणून खालीलपैकी कोणाची निवड झाली होती?

EN Who among the following was elected as the President of the Indian National Congress in two consecutive landmark sessions in the years 1938 (Haripura) and 1939 (Tripuri)?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

डॉ. ॲनी बेझंट

Dr. Annie Besant

सी. राजगोपालाचारी

C. Rajagopalachari

डॉ. राजेंद्र प्रसाद

Dr. Rajendra Prasad

नेताजी सुभाषचंद्र बोस

Netaji Subhas Chandra Bose

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (४) - नेताजी सुभाषचंद्र बोस.

विश्लेषण:

• नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांची काँग्रेसच्या अध्यक्षपदी दोनदा निवड झाली:

१) १९३८ चे हरिपुरा अधिवेशन (गुजरात): सुभाषबाबू बिनविरोध अध्यक्ष म्हणून निवडून आले. या अधिवेशनात त्यांनी भारताच्या भावी औद्योगिकीकरणासाठी पं. जवाहरलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखाली 'राष्ट्रीय नियोजन समिती' (National Planning Committee - NPC) स्थापन केली.

२) १९३९ चे त्रिपुरी अधिवेशन (मध्य प्रदेश): या अधिवेशनात अध्यक्षपदासाठी ऐतिहासिक निवडणूक झाली. यात सुभाषचंद्र बोस यांनी महात्मा गांधींचे अधिकृत उमेदवार डॉ. पट्टाभी सीतारामय्या यांचा १५८० विरुद्ध १३७७ मतांनी दारुण पराभव केला.

• गांधीजींनी सीतारामय्यांचा पराभव 'हा माझा वैयक्तिक पराभव आहे' असे मानले. काँग्रेस कार्यकारिणीतील मतभेदांमुळे सुभाषबाबूंनी एप्रिल १९३९ मध्ये अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला आणि ३ मे १९३९ रोजी काँग्रेसच्या अंतर्गत 'फॉरवर्ड ब्लॉक' (Forward Bloc) पक्षाची स्थापना केली.

• त्यांच्या राजीनाम्यानंतर डॉ. राजेंद्र प्रसाद हे त्रिपुरी अधिवेशनाचे उर्वरित काळासाठी अध्यक्ष बनले.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• ॲनी बेझंट: १९१७ च्या कलकत्ता अधिवेशनाच्या अध्यक्ष (काँग्रेसच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष).

• सी. राजगोपालाचारी: काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते (कधीही अध्यक्ष झाले नाहीत).

• डॉ. राजेंद्र प्रसाद: १९३४ (मुंबई) व १९३९ मध्ये बोस यांच्या राजीनाम्यानंतर अध्यक्ष.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

१९३९ च्या त्रिपुरी अधिवेशनात गोविंद वल्लभ पंत यांनी गांधीजींच्या धोरणांवर विश्वास व्यक्त करणारा प्रसिद्ध 'पंत ठराव' (Pant Resolution) मांडला होता, ज्यावरून वाद निर्माण झाला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) - Netaji Subhas Chandra Bose.

Analysis:

• Netaji Subhas Chandra Bose was elected President of the Indian National Congress for two consecutive historic terms:

1) 1938 Haripura Session (Gujarat): Elected unopposed; instituted the landmark National Planning Committee (NPC) under the chairmanship of Jawaharlal Nehru to chart independent India's industrial reconstruction.

2) 1939 Tripuri Session (Jabalpur, MP): In a hotly contested election, Bose defeated Mahatma Gandhi's endorsed candidate, Dr. Pattabhi Sitaramayya, by 1,580 to 1,377 votes.

• Gandhi famously declared Sitaramayya's defeat as his 'own personal defeat'. Paralyzed by non-cooperation from the Gandhian Right Wing in the Working Committee, Bose resigned in April 1939 and founded the 'Forward Bloc' on 3 May 1939.

• Following his resignation, Dr. Rajendra Prasad served as President for the remainder of the term.

Distractor Analysis:

• Option (1): Annie Besant presided over the 1917 Calcutta session (first female INC President).

• Option (2): C. Rajagopalachari was an elder statesman who never served as INC President.

• Option (3): Dr. Rajendra Prasad presided in 1934 and succeeded Bose post-resignation in 1939.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Tripuri Crisis pivoted around the 'Pant Resolution' moved by Govind Ballabh Pant, requiring the President to nominate the Working Committee strictly in accordance with Mahatma Gandhi's wishes.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) डॉ. ॲनी बेझंट (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) सी. राजगोपालाचारी (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) डॉ. राजेंद्र प्रसाद (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) नेताजी सुभाषचंद्र बोस (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (४) - नेताजी सुभाषचंद्र बोस.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'गांधीयुगाची सुरुवात व प्रारंभिक सत्याग्रह' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: गांधीयुगाची सुरुवात व प्रारंभिक सत्याग्रह

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'गांधीयुगाची सुरुवात व प्रारंभिक सत्याग्रह' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'गांधीयुगाची सुरुवात व प्रारंभिक सत्याग्रह' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'गांधीयुगाची सुरुवात व प्रारंभिक सत्याग्रह' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'नेताजी सुभाषचंद्र बोस' हे असून ते 'गांधीयुगाची सुरुवात व प्रारंभिक सत्याग्रह' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'गांधीयुगाची सुरुवात व प्रारंभिक सत्याग्रह' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन