राज्य लोकसेवा आयोगाच्या अध्यक्षांची बडतर्फी कोण करू शकतो?
EN
Who can remove the Chairman of a State Public Service Commission from office?
अचूक उत्तर: पर्याय (१) राष्ट्रपती सर्वोच्च न्यायालयाच्या शिफारशीनुसार
राज्य लोकसेवा आयोगाच्या (SPSC) अध्यक्षांना पदावरून बडतर्फ करण्याचा अधिकार राष्ट्रपतींना सर्वोच्च न्यायालयाच्या शिफारशीनुसार असतो.
सविस्तर विश्लेषण:
•
जरी राज्य लोकसेवा आयोगाच्या अध्यक्षांची नियुक्ती संबंधित राज्याचे राज्यपाल करत असले (कलम ३१६), तरी त्यांना पदावरून काढून टाकण्याचा अधिकार राज्यपालांना नसतो.
•
भारतीय संविधानाच्या कलम ३१७(१) अन्वये:
•
राज्य लोकसेवा आयोगाच्या अध्यक्षाला किंवा सदस्याला केवळ भारताच्या राष्ट्रपतींच्या आदेशानेच पदावरून दूर करता येते.
•
गैरवर्तणुकीच्या (Misbehavior) कारणावरून राष्ट्रपतीने केलेल्या संदर्भावर (Reference) भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने (Supreme Court) चौकशी करून बडतर्फीची शिफारस केल्यावरच राष्ट्रपती त्यांना पदावरून काढू शकतात. सर्वोच्च न्यायालयाचा हा सल्ला राष्ट्रपतींवर बंधनकारक असतो.
•
राज्यपालांना कलम ३१७(२) नुसार सर्वोच्च न्यायालयाच्या चौकशीच्या कालावधीत संबंधित सदस्याला तात्पुरते निलंबित (Suspend) करण्याचाच अधिकार असतो, काढण्याचा नाही.
•
म्हणून पर्याय (१) हे अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: SPSC अध्यक्ष/सदस्य अधिकार वाटप:
•
नियुक्ती: राज्यपाल (कलम ३१६(१)).
•
निलंबन: राज्यपाल (कलम ३१७(२)).
•
बडतर्फी (Removal): राष्ट्रपती, सर्वोच्च न्यायालयाच्या चौकशी अहवालानंतर (कलम ३१७(१)).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) The President, based on the recommendation of the Supreme Court
The Chairman of a State Public Service Commission can be removed from office by the President, based on the recommendation of the Supreme Court.
Detailed Analysis:
•
Although the Chairman and members of an SPSC are appointed by the Governor under Article 316(1), they can be removed from office only by the President of India under Article 317(1).
•
On grounds of misbehavior, the President refers the matter to the Supreme Court of India. If the Supreme Court, after an inquiry, upholds the charges and recommends removal, the President orders the removal. The advice rendered by the Supreme Court is binding on the President.
•
The Governor is empowered only to suspend the Chairman or member pending the Supreme Court's inquiry (Article 317(2)).
•
Therefore, Option (1) is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Key distinction: SPSC members are appointed by the Governor, but can only be removed by the President of India following an inquiry by the Supreme Court.