MPSC Abhyas
MPSC Abhyas Academy
🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2021 MEDIUM

नोकरशाहीची पद्धतशीरपणे सैद्धांतिक मांडणी सर्वप्रथम कोणी केली ?

EN Who had systematically theorized bureaucracy for the first time?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
हर्बर्ट सायमन
Herbert Simon
B
मेरी पार्कर फॉलेट
Mary Parker Follett
C
वुड्रो विल्सन
Woodrow Wilson
D
मॅक्स वेबर
Max Weber
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४ (मॅक्स वेबर)

सविस्तर स्पष्टीकरण:

१. नोकरशाहीचा सिद्धांत (Theory of Bureaucracy): जर्मन समाजशास्त्रज्ञ मॅक्स वेबर (Max Weber, १८६४-१९२०) यांनी प्रशासकीय विचारांच्या इतिहासात सर्वप्रथम नोकरशाहीची पद्धतशीर, शास्त्रीय आणि सैद्धांतिक मांडणी केली. त्यांनी नोकरशाहीला 'आदर्श नमुना' (Ideal Type) म्हणून मांडले.
२. मॅक्स वेबरच्या नोकरशाहीची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
• पदसोपान रचना (Hierarchy of Authority)
• कार्यविभाजन व विशेषीकरण (Division of Labour & Specialization)
• औपचारिक व लिखित नियम आणि कार्यपद्धती (Rules and Regulations)
• तटस्थता आणि अव्यक्तिगत संबंध (Impersonality & Neutrality)
• गुणवत्तेवर आधारित भरती व निश्चित वेतन (Merit-based Career Structure).
३. इतर विचारवंत:
• हर्बर्ट सायमन: निर्णय-प्रक्रिया सिद्धांत (Decision-making Theory).
• मेरी पार्कर फॉलेट: गतिशील प्रशासन (Dynamic Administration) व मानवी संबंध.
• वुड्रो विल्सन: सार्वजनिक प्रशासनाचे जनक (राजकारण-प्रशासन द्वैतभाव - Politics-Administration Dichotomy).
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
• नोकरशाहीच्या सिद्धांताचे जनक: मॅक्स वेबर.
• लोकप्रशासनाचे जनक: वुड्रो विल्सन (१८८७ चा निबंध: *The Study of Administration*).
• प्रशासकीय वर्तणुकीचे अभ्यासक: हर्बर्ट सायमन (*Administrative Behavior*).
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (Max Weber)

Detailed Explanation:

1. Theoretical Framework of Bureaucracy: German sociologist Max Weber (1864–1920) was the first to formulate a systematic, rational, and theoretical model of bureaucracy. He conceptualized bureaucracy as an 'ideal-type' construct based on rational-legal authority.
2. Key Characteristics of Weberian Bureaucracy:
• Hierarchy of offices (Chain of Command)
• Division of labor and functional specialization
• Impersonal formal rules and norms
• Written documentation and records
• Merit-based recruitment, fixed tenure, and career orientation.
3. Other Thinkers:
• Herbert Simon: Administrative decision-making and bounded rationality (*Administrative Behavior*, 1947).
• Mary Parker Follett: Classical human relations and integration in conflict resolution.
• Woodrow Wilson: Father of Public Administration (Politics-Administration Dichotomy, 1887).
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip
• Father of Bureaucratic Theory: Max Weber.
• Father of Public Administration: Woodrow Wilson (*The Study of Administration*, 1887).
• Decision-Making Model: Herbert Simon.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) हर्बर्ट सायमन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) मेरी पार्कर फॉलेट (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) वुड्रो विल्सन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) मॅक्स वेबर (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय ४ (मॅक्स वेबर)**
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'प्रशासकीय न्यायाधिकरणे व जनहित याचिका (PIL)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: प्रशासकीय न्यायाधिकरणे व जनहित याचिका (PIL)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'प्रशासकीय न्यायाधिकरणे व जनहित याचिका (PIL)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'प्रशासकीय न्यायाधिकरणे व जनहित याचिका (PIL)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'प्रशासकीय न्यायाधिकरणे व जनहित याचिका (PIL)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'प्रशासकीय न्यायाधिकरणे व जनहित याचिका (PIL)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
पोलीस उपनिरीक्षक 'अ' हे स्थानिक पंचासोबत घटनास्थळ पंचनामा करीत आहेत. तपासी ...
Dept PSI Mains 2021 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणती चाचणी बंदुकीच्या दारूचे अंश शोधण्यासाठी केली जाते ?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणता साप बिनविषारी आहे?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीत मृतदेह कुजण्याची प्रक्रिया सर्वात लवकर होईल?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →