आदिवासी मुलांना काम करता-करताच शिक्षण देणारी 'कुरणशाळा' ही नवी संकल्पना कोणी उपयोगात आणली?
EN
Who introduced the novel concept of 'Kuran Shala' (meadow school) to provide education to tribal children while they work/graze cattle?
ताराबाई मोडक आणि 'कुरणशाळा' संकल्पना:
1.
कुरणशाळा (Meadow School): ठाणे (सध्याचा पालघर) जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील 'कोसबाडच्या टेकडीवर' शिक्षणतज्ज्ञ पद्मभूषण ताराबाई मोडक (Tarabai Modak) आणि त्यांच्या सहकारी अनुताई वाघ यांनी आदिवासी बालकांसाठी 'कुरणशाळा' ही अभिनव संकल्पना सुरू केली.
2.
संकल्पना: आदिवासी मुले गुरे-ढोरे चारण्यासाठी कुरणात जात असल्याने औपचारिक शाळेत येऊ शकत नव्हती. ताराबाई मोडक यांनी ही अडचण ओळखून कुरणात जाऊन गुरे चारता-चारताच निसर्गाच्या सान्निध्यात मुलांना शिक्षण देणारी 'कुरणशाळा' सुरू केली.
3.
यातूनच पुढे आदिवासींसाठी अंगणवाड्या आणि ग्राम बालशिक्षण केंद्राची निर्मिती झाली.
म्हणून ही संकल्पना ताराबाई मोडक (पर्याय 2) यांनी उपयोगात आणली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ताराबाई मोडक यांना 'भारतातील बालशिक्षणाच्या प्रणेत्या' मानले जाते. त्यांनी 1945 मध्ये 'ग्राम बाल शिक्षण केंद्र' स्थापन केले होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Tarabai Modak and the 'Kuran Shala' (Meadow School) Concept:
1.
Innovation: Renowned preschool educationist Padma Bhushan Tarabai Modak (along with Anutai Wagh) pioneered the revolutionary concept of 'Kuran Shala' (Meadow School) at Kosbad hill in Dahanu (Palghar district).
2.
Context: Because tribal children were engaged in grazing cattle and foraging during school hours, Tarabai took the classroom outdoors directly to the pastures, blending experiential learning with work.
3.
This flexible pedagogical model laid the groundwork for non-formal rural early childhood education in India.
Therefore, the concept was introduced by Tarabai Modak (Option 2).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Tarabai Modak founded the 'Gram Bal Shiksha Kendra' in 1945 and was honoured with the Padma Bhushan in 1962 for pioneering indigenous pre-primary education.