🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Rajyaseva Mains 2022 MEDIUM

पुढील वाक्यात कोणाचे वर्णन केले आहे ? अ) बॉम्बे नेटीव्ह अज्यूकेशन डीपार्टमेंटचे ते सेक्रेटरी होते. ब) एलफिन्स्टन इंस्टीट्यूट मध्ये ते गणित व शास्त्राचे सहायक प्राध्यापक होते. क) त्यांनी शास्त्र व गणितावर लेखन केले. ड) दादाभाई नवरोजी आणि भाऊ दाजी त्यांचे विद्यार्थी होते. पर्यायी उत्तरे :

EN Who is described in the following sentences? (a) He was secretary to the 'Bombay Native Education Department.' (b) He was appointed as assistant professor of Mathematics and Science at the Elphinstone Institute. (c) He wrote on Science and Mathematics. (d) Dadabhai Naoroji and Bhau Daji were his students.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

मूर्ती रानडे

Justice Ranade

न्यायमूर्ती तेलंग

Justice Telang

गोपाळ हरी देशमुख

Gopal Hari Deshmukh

बाळशास्त्री जांभेकर

Balashastri Jambhekar

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४ (बाळशास्त्री जांभेकर)

सविस्तर विश्लेषण:

• बाळशास्त्री जांभेकर (१८१२–१८४६): त्यांना आधुनिक महाराष्ट्रातील आद्य समाजसुधारक, प्रबोधनकार आणि मराठी वृत्तपत्रसृष्टीचे जनक मानले जाते.

• बॉम्बे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटीचे सेक्रेटरी: १८३२ मध्ये बॉम्बे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटीच्या सेक्रेटरी (उप-चिटणीस) पदी त्यांची नियुक्ती झाली होती. त्यांनी देशी शाळांची तपासणी करून शिक्षण प्रसाराचा पाया घातला.

• एलफिन्स्टन इन्स्टिट्यूटमध्ये प्राध्यापक: १८३४ मध्ये स्थापन झालेल्या एलफिन्स्टन कॉलेजात ते गणित, भौतिकशास्त्र आणि खगोलशास्त्राचे पहिले भारतीय सहायक प्राध्यापक (Assistant Professor) म्हणून नियुक्त झाले.

• विज्ञान व गणितावर लेखन: त्यांनी 'शून्यलब्धि', 'सारसंग्रह', 'हिंदुस्थानचा इतिहास', 'भूगोलविद्या' अशी अनेक अभ्यासपूर्ण पुस्तके मराठीत भाषांतरित व संपादित केली.

• महान शिष्यांचे गुरु: भारताचे पितामह दादाभाई नौरोजी, थोर संशोधक डॉ. भाऊ दाजी लाड आणि प्रा. केरो लक्ष्मण छत्रे हे एलफिन्स्टन इन्स्टिट्यूटमध्ये बाळशास्त्रींचे थेट विद्यार्थी होते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• बाळशास्त्रींनी ६ जानेवारी १८३२ रोजी मराठीतील पहिले वृत्तपत्र 'दर्पण' (इंग्रजी-मराठी द्विभाषिक) सुरू केले. त्यामुळे ६ जानेवारी हा दिवस महाराष्ट्रात 'पत्रकार दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

• त्यांनी १८४० मध्ये मराठीतील पहिले मासिक 'दिग्दर्शन' सुरू केले.

• १८३२ च्या 'शेषाद्री प्रकरण' (श्रीपती शेषाद्री शुध्दीकरण) मध्ये त्यांनी धर्ममार्तंडांचा विरोध पत्करून ख्रिस्ती होऊ घातलेल्या बालकाचे हिंदू धर्मात शुद्धीकरण करवून घेतले होते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (Balashastri Jambhekar)

Detailed Analysis:

• Balshastri Jambhekar (1812–1846): Revered as the Pioneer of the Maharashtra Renaissance and the Father of Marathi Journalism.

• Secretary of Bombay Native Education Society: In 1832, he was appointed Assistant Secretary of the Bombay Native Education Society, playing a seminal role in establishing native schools.

• Professor at Elphinstone Institute: When Elphinstone College opened in 1834, Jambhekar was appointed the first Indian Assistant Professor of Mathematics, Physics, and Natural Philosophy.

• Author of Science and Mathematics Texts: He authored pioneering textbooks in Marathi including *Shunyalabdhi* (Differential Calculus), *Sarasangraha*, *Hindusthancha Itihas*, and foundational treatises on geography and astronomy.

• Mentor to Legends: Foremost national figures like Dadabhai Naoroji, Dr. Bhau Daji Lad, and Prof. Kero Laxman Chhatre were his direct pupils at Elphinstone Institute.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Jambhekar started Maharashtra's first newspaper *Darpan* on 6 January 1832; 6 January is observed annually as 'Patrakar Din' (Journalists' Day) in Maharashtra.

• He founded Maharashtra's first Marathi magazine *Digdarshan* in 1840.

• He famously championed the reconversion of Shripati Sheshadri Parulekar in 1832 against orthodox Hindu backlash.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) मूर्ती रानडे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) न्यायमूर्ती तेलंग (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) गोपाळ हरी देशमुख (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) बाळशास्त्री जांभेकर (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय ४ (बाळशास्त्री जांभेकर)

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'बाळशास्त्री जांभेकर' हे असून ते 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन