'राजाजी योजना' कोणी धुडकावून लावली होती ?
EN
Who rejected the 'Rajaji Formula'?
योग्य उत्तर: पर्याय (२) बॅ. जीना
सविस्तर विश्लेषण:
•
राजाजी योजना (CR Formula - मार्च 1944): ज्येष्ठ काँग्रेस नेते चक्रवर्ती राजगोपालाचारी यांनी काँग्रेस आणि मुस्लिम लीग यांच्यातील राजकीय कोंडी फोडण्यासाठी एक समझोता सूत्र (Formula) तयार केले, ज्याला महात्मा गांधींचाही पाठिंबा होता.
•
योजनेचे मुख्य मुद्दे: महायुद्ध संपल्यानंतर भारताला स्वातंत्र्य मिळावे, आणि त्यानंतर वायव्य व ईशान्य भारतातील मुस्लिमबहुल जिल्ह्यांमध्ये सार्वमत (Plebiscite) घेऊन जनतेला स्वतंत्र व्हायचे की भारतात राहायचे हे ठरवण्याचा अधिकार द्यावा.
•
बॅ. जीनांनी धुडकावले: सप्टेंबर 1944 मध्ये मुंबईत गांधी-जीना यांच्यात राजाजी सूत्रावर 14 दिवस प्रदीर्घ चर्चा झाली. परंतु बॅरिस्टर जिन्ना यांनी हे सूत्र पूर्णपणे फेटाळून लावले.
•
जिन्नांचा आक्षेप: जिन्नांना केवळ मुस्लिमबहुल जिल्ह्यांची नव्हे, तर संपूर्ण सहा प्रांतांची (पंजाब, बंगाल, सिंध, बलुचिस्तान, आसाम, वायव्य सरहद्द प्रांत) सार्वभौम पाकिस्तान म्हणून फाळणी हवी होती. त्यांनी राजाजींच्या कल्पनेतील पाकिस्तानला "किडे पडलेला, अपंग आणि कापून काढलेला पाकिस्तान" (A mutilated, moth-eaten and truncated Pakistan) असे हिणवले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
राजाजींनी 'वे आउट' (The Way Out) या पुस्तिकेद्वारे 1944 मध्ये हे सूत्र जनतेसमोर मांडले होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Barrister Jinnah
Detailed Analysis:
•
The C. R. Formula (March 1944): Conceived by veteran Congress statesman Chakravarti Rajagopalachari (with Mahatma Gandhi's blessings) to resolve the Congress-League constitutional deadlock.
•
Proposals of the Formula: The Muslim League would endorse the Indian demand for independence; following the war, a plebiscite of all inhabitants in contiguous Muslim-majority districts in North-West and North-East would decide whether to separate.
•
Rejection by M. A. Jinnah: During the high-profile Gandhi-Jinnah talks in Bombay in September 1944, Jinnah rejected the Rajaji formula outright.
•
Jinnah's Rationale: Jinnah demanded a six-province Pakistan without any partition of Bengal and Punjab, and insisted that only Muslims (not the entire adult population) must vote in the plebiscite. He disparaged the Rajaji scheme as offering merely a "moth-eaten, mutilated, and truncated Pakistan".
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Rajagopalachari originally articulated this compromise formula in his pamphlet titled 'The Way Out' in 1944.