🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Maharashtra Zilla Parishad Bharti (ZP) 2024 MEDIUM

१९०५ मध्ये झालेल्या बंगालच्या वादग्रस्त फाळणीच्या वेळी भारताचे ब्रिटिश व्हाईसरॉय कोण होते?

EN Who served as the British Viceroy of India during the controversial Partition of Bengal in 1905?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
लॉर्ड हार्डिंग
Lord Hardinge
B
लॉर्ड कर्झन
Lord Curzon
C
लॉर्ड मिंटो
Lord Minto
D
लॉर्ड एल्गिन
Lord Elgin
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (२) लॉर्ड कर्झन

सविस्तर विश्लेषण व ऐतिहासिक घटना:

• लॉर्ड कर्झन (कार्यकाळ: १८९९-१९०५): लॉर्ड कर्झनने 'फोडा आणि झोडा' (Divide and Rule) या नीतीचा अवलंब करत १९ जुलै १९०५ रोजी बंगालच्या फाळणीची घोषणा केली आणि १६ ऑक्टोबर १९०५ रोजी फाळणी अधिकृतपणे अंमलात आणली.
• विरोधाचा भडका: फाळणीच्या विरोधात देशभरात 'वंदे मातरम्' आणि 'स्वदेशी व बहिष्कार चळवळ' सुरू झाली. १६ ऑक्टोबर हा दिवस संपूर्ण बंगालमध्ये 'शोक दिन' आणि 'रक्षाबंधन दिन' म्हणून साजरा करण्यात आला.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (१) लॉर्ड हार्डिंग (दुसरे): १९११ मध्ये यांनी बंगालची फाळणी रद्द केली.
• पर्याय (३) लॉर्ड मिंटो (दुसरे): १९०६ ते १९१० कार्यकाळ; १९०९ चा मोर्ले-मिंटो कायदा (मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ).
• पर्याय (४) लॉर्ड एल्गिन (दुसरे): १८९४ ते १८९९ कार्यकाळ.

म्हणून अचूक पर्याय (२) आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: बंगालची फाळणी करणारा व्हाईसरॉय = लॉर्ड कर्झन (१९०५); बंगालची फाळणी रद्द करणारा व्हाईसरॉय = लॉर्ड हार्डिंग दुसरे (१९११). हा विरोधाभास हमखास विचारला जातो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) Lord Curzon

Detailed Analysis & Historical Significance:

• Lord Curzon (Viceroy 1899–1905): Under the imperial policy of 'Divide and Rule', announced the Partition of Bengal in July 1905 and formally implemented it on October 16, 1905.
• National Reaction: Sparked the historic Swadeshi and Boycott Movement, leading to widespread nationalist mobilization and Rabindranath Tagore's call for 'Raksha Bandhan' as a symbol of Hindu-Muslim unity.

Analysis of Other Options:

• Option (1) Lord Hardinge II: Annulled the Partition of Bengal in 1911.
• Option (3) Lord Minto II: Succeeded Curzon (1905–1910) and introduced separate communal electorates via the Morley-Minto Reforms (1909).
• Option (4) Lord Elgin II: Viceroy from 1894 to 1899.

Hence, the accurate choice is Option (2).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Enacted the Partition of Bengal = Lord Curzon (1905); Annulled the Partition of Bengal = Lord Hardinge II (1911).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) लॉर्ड हार्डिंग (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) लॉर्ड कर्झन (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (२) लॉर्ड कर्झन**[/gold]
⚠️ पर्याय (3) लॉर्ड मिंटो (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) लॉर्ड एल्गिन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था विभाग चाचणी ०१
quiz 40 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 40 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →