१५ मार्च १९५० रोजी स्थापन झालेल्या स्वतंत्र भारताच्या पहिल्या 'नियोजन आयोगाचे' (Planning Commission) पदसिद्ध अध्यक्ष कोण होते?
EN
Who served as the ex-officio Chairman of the first Planning Commission of independent India established on March 15, 1950?
योग्य उत्तर पर्याय (1) म्हणजेच 'पंडित जवाहरलाल नेहरू' हे आहे.
विश्लेषण:
•
नियोजन आयोग (Planning Commission): १५ मार्च १९५० रोजी केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या कार्यकारी ठरावाद्वारे नियोजन आयोगाची स्थापना झाली.
•
पदसिद्ध रचना:
•
भारताचे पंतप्रधान हे नियोजन आयोगाचे पदसिद्ध अध्यक्ष (Ex-officio Chairman) असतात. त्यामुळे भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू हे पहिले अध्यक्ष होते.
•
नियोजन आयोगाचे पहिले 'उपाध्यक्ष' (Deputy Chairman) गुलझारीलाल नंदा होते.
•
नियोजन आयोगाचे शेवटचे अध्यक्ष नरेंद्र मोदी (२०१४) आणि शेवटचे उपाध्यक्ष मॉन्टेक सिंग अहलुवालिया होते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (2) सुभाषचंद्र बोस यांनी १९३८ च्या नियोजन समितीची स्थापना केली होती.
•
पर्याय (3) डॉ. आंबेडकर हे मसुदा समितीचे अध्यक्ष व पहिले कायदामंत्री होते.
•
पर्याय (4) गुलझारीलाल नंदा हे पहिले 'उपाध्यक्ष' होते, अध्यक्ष नव्हे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पंतप्रधान हे 'अध्यक्ष' असले तरी नियोजन आयोगाचे प्रत्यक्ष दैनंदिन कामकाज आणि प्रशासकीय नेतृत्व पूर्णवेळ काम करणारे 'उपाध्यक्ष' (Deputy Chairman) करत असत, ज्यांना कॅबिनेट मंत्र्याचा दर्जा असायचा.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1), i.e., 'Pandit Jawaharlal Nehru'.
Analysis:
•
Institutional Mandate: The Planning Commission was instituted on March 15, 1950, via a Union Cabinet resolution.
•
Executive Leadership:
•
The Prime Minister of India served as the ex-officio Chairman; hence Prime Minister Pandit Jawaharlal Nehru was the Commission's first Chairman.
•
Gulzarilal Nanda was appointed as the first Deputy Chairman.
•
The final Chairman was Narendra Modi (2014) and the final Deputy Chairman was Montek Singh Ahluwalia.
Distractor Analysis:
•
Option (2) Subhash Chandra Bose set up the 1938 National Planning Committee.
•
Option (3) Dr. B.R. Ambedkar was the chief architect of the Constitution.
•
Option (4) Gulzarilal Nanda was the Deputy Chairman, not Chairman.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
While the Prime Minister was the ex-officio Chairman, day-to-day executive administration of the Planning Commission was directed by the full-time Deputy Chairman, who enjoyed Cabinet rank.