काँग्रेस स्थापनेसंदर्भातील ‘सुरक्षा झडप सिध्दांता'ला 'दंतकथा' संबोधून कोणी नाकारले आहे?
EN
Who termed the 'Safety Valve Theory' regarding the foundation of the Congress as a 'myth' and rejected it?
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (बिपन चंद्र)
विश्लेषण:
•
काँग्रेस स्थापनेसंदर्भातील 'सुरक्षा झडप सिद्धांता'ला (Safety Valve Theory) 'दंतकथा' (Myth) संबोधून आधुनिक इतिहासकार बिपन चंद्र (Bipan Chandra) यांनी पूर्णपणे नाकारले आहे.
•
बिपन चंद्र यांनी आपल्या *'India's Struggle for Independence'* या ग्रंथात पुराव्यानिशी सिद्ध केले की:
१.
सात गुप्त गुप्तचर अहवाल ज्यांच्या आधारे ह्यूम यांनी काँग्रेस स्थापन केली, अशा कोणत्याही गुप्त कागदपत्रांचे अस्तित्व तत्कालीन राष्ट्रीय अभिलेखागारात (National Archives) आढळत नाही.
२.
भारतीय नेते ह्यूम यांचा वापर ब्रिटीश सरकारच्या रोषापासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी 'तडितचालक' (Lightning Conductor) म्हणून करत होते.
३.
काँग्रेसची स्थापना ही अचानक घडलेली घटना नसून १८६०-१८८० या दशकातील भारतीय राष्ट्रवादाच्या आणि राजकीय जाणिवांच्या संथ, सेंद्रिय विकासाचा परिपाक होती.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी १९१३ मध्ये म्हटले होते: "ह्यूम यांच्याशिवाय कोणत्याही भारतीयाने असा अखिल भारतीय संघ स्थापन करण्याचा प्रयत्न केला असता, तर ब्रिटीश सरकारने तो क्षणात चिरडून टाकला असता." यालाच 'तडितचालक सिद्धांत' (Lightning Conductor Theory) म्हणतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Bipan Chandra)
Analysis:
•
Eminent modern historian Prof. Bipan Chandra thoroughly debunked and rejected the 'Safety Valve Theory' as a historical myth.
•
In his seminal work *India's Struggle for Independence*, Bipan Chandra demonstrated:
1.
The supposed seven volumes of secret intelligence reports that allegedly terrified Hume into founding the Congress have no traceable existence in British Indian archives.
2.
Indian nationalist leaders consciously used Hume as a 'Lightning Conductor' (an umbrella or catalytic shield) to protect their nascent political movement from immediate government suppression.
3.
The formation of the Congress was the culmination of long-term political mobilization and national consciousness across Bengal, Bombay, and Madras since the 1870s.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Gopal Krishna Gokhale famously remarked in 1913: "No Indian could have started the Indian National Congress... had an Indian come forward, the officials would have found ways to promptly suppress the movement." This is known as the 'Lightning Conductor Theory'.