महाराष्ट्र सरकारची शिष्यवृत्ती मिळवून इंग्लंडमध्ये अभियांत्रिकी (Engineering) चे उच्च शिक्षण घेण्यासाठी गेलेले, परंतु तेथे स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या संपर्कात येऊन 'अभिनव भारत'मध्ये सामील झालेले आणि पॅरिसला जाऊन बॉम्ब बनवण्याचे तंत्रज्ञान शिकून भारतात आणणारे महान क्रांतिकारक कोण होते?
EN
Who was the great revolutionary who went to the UK on a state scholarship to study engineering, but came into contact with V.D. Savarkar at India House, joined 'Abhinav Bharat', and traveled to Paris to master the chemistry of bomb-making and smuggle the bomb manual into India?
योग्य उत्तर: पर्याय (१) - पांडुरंग महादेव (सेनापती) बापट (Pandurang Mahadev Bapat).
विश्लेषण:
•
पर्याय (१) योग्य आहे: पांडुरंग महादेव बापट (सेनापती बापट) हे १९०४ मध्ये मुंबई विद्यापीठाची मंगळदास नथुभाई शिष्यवृत्ती मिळवून एडिनबर्ग (स्कॉटलंड) येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेण्यासाठी गेले होते.
•
लंडनमध्ये असताना त्यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध प्रखर भाषणे दिली, ज्यामुळे त्यांची शिष्यवृत्ती रद्द करण्यात आली. त्यानंतर ते लंडनच्या 'इंडिया हाउस'मध्ये स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या संपर्कात आले आणि त्यांनी 'अभिनव भारत'ची क्रांतिकारी दीक्षा घेतली.
•
सावरकरांच्या सूचनेनुसार बापट आणि हेमचंद्र दास हे पॅरिसला गेले, जिथे त्यांनी एका रशियन क्रांतिकारकाकडून बॉम्ब बनवण्याचे तंत्रज्ञान शिकले. त्यांनी 'बॉम्ब मॅन्युअल' (Bomb Manual) चे मराठी व इंग्रजीत भाषांतर केले आणि पिस्तुलांसह ते भारतात गुप्तपणे आणले.
•
पुढे त्यांनी १९२१-२४ दरम्यान ऐतिहासिक 'मुळशी सत्याग्रहा'चे नेतृत्व केले, ज्यामुळे जनतेने त्यांना 'सेनापती' ही पदवी दिली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (२) अयोग्य: अच्युत बळवंत कोल्हटकर हे 'संदेश' वृत्तपत्राचे संपादक होते.
•
पर्याय (३) अयोग्य: विष्णू गणेश पिंगळे हे गदर क्रांतीतील हुतात्मा होते (१९१५ मध्ये फाशी).
•
पर्याय (४) अयोग्य: श्यामजी कृष्ण वर्मा यांनी लंडनमध्ये 'इंडिया हाउस'ची स्थापना केली होती.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सेनापती बापट यांनी भारतात आल्यावर अलिपूर बॉम्ब खटल्याच्या वेळी भूमिगत होऊन पारनेरमध्ये समाजसेवा केली होती; नंतर संयुक्त महाराष्ट्र आंदोलनातही त्यांनी सक्रिय सहभाग घेतला होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - Pandurang Mahadev (Senapati) Bapat.
Analysis:
•
Option (1) is correct: Pandurang Mahadev Bapat proceeded to the UK in 1904 on a prestigious Mangaldas Nathubhoy technical scholarship to study engineering at Edinburgh.
•
When his scholarship was revoked due to anti-colonial political speeches, he moved to London's India House and joined V.D. Savarkar's 'Abhinav Bharat'.
•
Savarkar dispatched Bapat and Bengali chemist Hemchandra Das to Paris, where they acquired the secrets of explosive chemistry from Russian Nihilist revolutionaries. Bapat translated the 50-page Russian Bomb Manual into English and cyclostyled copies for revolutionaries across Bengal and Maharashtra.
•
Later, his selfless leadership in the anti-dam Mulshi Satyagraha (1921–1924) earned him the enduring title 'Senapati'.
Analysis of Other Options:
•
Option (2) is incorrect: Achyut Balwant Kolhatkar was the fiery editor of 'Sandesh'.
•
Option (3) is incorrect: Vishnu Ganesh Pingle was a Ghadar martyr executed in the Lahore Conspiracy Case (1915).
•
Option (4) is incorrect: Shyamji Krishna Varma founded India House.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Senapati Bapat was one of the rare freedom fighters who played a pivotal role in three distinct movements: the armed revolutionary struggle, Gandhian Satyagraha (Mulshi), and the Samyukta Maharashtra agitation.