योग्य उत्तर: पर्याय (3) नानासाहेब (Nanasaheb)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
1857 चा उठाव आणि कानपूरचे नेतृत्व:
•
1857 च्या राष्ट्रीय उठावात उत्तर प्रदेशातील कानपूर (Kanpur) येथील संघर्षाचे सर्वोच्च नेतृत्व नानासाहेब पेशवे (धोंडोपंत) यांच्याकडे होते.
•
नानासाहेब हे शेवटचे पेशवे बाजीराव दुसरे यांचे दत्तक पुत्र होते. लॉर्ड डलहौसीने 'दत्तक वारसा नामंजूर' (Doctrine of Lapse) तत्त्व लावून नानासाहेबांची वार्षिक ₹8 लाखांची पेन्शन बंद केली होती. त्यामुळे ते ब्रिटिशांविरुद्ध अत्यंत संतप्त होते.
•
कानपूरमधील घटनाक्रम:
•
4 जून 1857 रोजी कानपूर छावणीतील हिंदी सैनिकांनी बंड पुकारले आणि नानासाहेबांना आपला नेता व 'पेशवा' घोषित केले.
•
नानासाहेबांना त्यांचे निष्ठावान सेनापती तात्या टोपे (रामचंद्र पांडुरंग टोपे) आणि त्यांचे हुशार राजकीय सल्लागार अझीमउल्ला खान यांनी मोलाचे लष्करी व मुत्सद्दी सहाय्य केले.
•
इंग्रज सेनापती जनरल व्हीलरने शरणागती पत्करली आणि कानपूर स्वतंत्र झाले. नंतर ब्रिटिश सेनापती कॉलिन कॅम्पबेल आणि हॅव्हलॉक यांनी कानपूरवर पुन्हा ताबा मिळवला.
•
इतर नेत्यांची केंद्रे:
•
मौलवी अहमदउल्ला: यांनी फैजाबाद / अवध येथे उठावाचे नेतृत्व केले होते.
1857 च्या उठावातील प्रमुख केंद्रे आणि नेते:
•
दिल्ली: बहादूरशहा जफर आणि जनरल बख्त खान.
•
कानपूर: नानासाहेब पेशवे (धोंडोपंत) व तात्या टोपे.
•
झाशी: झाशीची राणी लक्ष्मीबाई.
•
लखनौ: बेगम हजरत महल आणि बिरजिस काद्र.
•
बिहार (जगदीशपूर): बाबू कुंवर सिंह व अमर सिंह.
•
फैजाबाद: मौलवी अहमदुल्ला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Nanasaheb
Detailed Explanation:
•
The 1857 Uprising at Kanpur:
•
In the Great Uprising of 1857, the supreme political and military leadership of the revolutionary forces at Kanpur was assumed by Nanasaheb (Dhondu Pant).
•
Nanasaheb was the adopted son of the exiled former Peshwa Baji Rao II. Governor-General Lord Dalhousie applied the discriminatory Doctrine of Lapse to deny Nanasaheb his father's annual pension of ₹80,000, creating profound grievance against the British East India Company.
•
Military Mobilization in Kanpur:
•
On June 5, 1857, sepoy regiments stationed at Kanpur rebelled, marched to Bithoor, and formally proclaimed Nanasaheb as the Peshwa.
•
Nanasaheb orchestrated the campaign with his brilliant chief military lieutenant Tatya Tope and diplomatic secretary Azimullah Khan.
•
British garrisons under General Sir Hugh Wheeler surrendered, although Kanpur was eventually recaptured by British relief columns led by Generals Henry Havelock and Sir Colin Campbell.
•
Other Revolutionary Centres:
•
Maulvi Ahmadullah: Led the revolt with exemplary fervor in Faizabad and Awadh.
Core Centres and Leaders of 1857 Revolt:
•
Kanpur: Nanasaheb Peshwa, assisted by Tatya Tope and Azimullah Khan.
•
Delhi: Mughal Emperor Bahadur Shah II & General Bakht Khan.
•
Jhansi: Rani Lakshmibai.
•
Lucknow: Begum Hazrat Mahal.
•
Bihar (Arrah/Jagdishpur): Kunwar Singh.
