मुस्लिम लीगने ३ जून १९४७ रोजीच्या लॉर्ड माउंटबॅटन योजनेचा (Mountbatten Plan) स्वीकार का केला होता? (१) यामध्ये मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघांची तरतूद कायम ठेवण्यात आली होती. (२) काँग्रेसने ही योजना पूर्णपणे फेटाळून लावली होती. (३) यामध्ये भारताच्या फाळणीची आणि स्वतंत्र पाकिस्तानच्या निर्मितीची स्पष्ट तरतूद होती. (४) यामुळे ब्रिटिश संसदेने मुस्लिम लीगला भारताची एकमेव प्रतिनिधी संस्था म्हणून मान्यता दिली होती.
EN
Why did the Muslim League accept the Mountbatten Plan of 3rd June 1947?
(1) Because it retained provisions for separate electorates for Muslims.
(2) Because it was outrightly rejected by the Congress.
(3) Because it contained explicit provisions for the partition of India and the creation of Pakistan.
(4) Because British Parliament accorded sole representative status to the Muslim League.
योग्य उत्तर पर्याय (३) म्हणजेच त्यात भारत फाळणी व स्वतंत्र पाकिस्तान निर्मितीची तरतूद असल्यामुळे हे आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (३) योग्य आहे: ३ जून १९४७ रोजी व्हाईसरॉय लॉर्ड माउंटबॅटन यांनी भारताच्या राजकीय पेचप्रसंगावर उपाय म्हणून '३ जून योजना' (फाळणी योजना) जाहीर केली. मुस्लिम लीगचे प्रमुख उद्दिष्ट सार्वभौम 'पाकिस्तान' निर्मिती हे होते, जे कॅबिनेट मिशन योजनेने (१९४६) नाकारले होते. माउंटबॅटन योजनेने भारत आणि पाकिस्तान अशा दोन सार्वभौम अधिराज्यांमध्ये (Dominions) देशाची फाळणी करण्याचे तत्त्व मान्य केले, ज्यामुळे मुस्लिम लीगने १० जून १९४७ रोजी कौन्सिलच्या बैठकीत या योजनेस मान्यता दिली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ अयोग्य आहे: माउंटबॅटन योजना ही केवळ स्वतंत्र मतदारसंघापुरती मर्यादित नसून थेट भूभागाच्या फाळणीशी संबंधित होती.
•
पर्याय २ अयोग्य आहे: काँग्रेसच्या कार्यकारिणीने (CWC) आणि १४-१५ जून १९४७ च्या AICC अधिवेशनात गोविंद वल्लभ पंत यांच्या प्रस्तावाद्वारे ही योजना स्वीकारली होती, फेटाळली नव्हती.
•
पर्याय ४ अयोग्य आहे: दोन्ही प्रमुख पक्षांना (काँग्रेस आणि लीग) सत्ता हस्तांतरणासाठी समान घटक मानले गेले होते, कोणत्याही एका पक्षाला एकमेव अधिकार नव्हता.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
माउंटबॅटन योजनेची (३ जून १९४७) प्रमुख वैशिष्ट्ये:
१.
पंजाब आणि बंगालच्या विधानसभांचे हिंदू व मुस्लिम बहुल जिल्ह्यांसाठी स्वतंत्र मतदान.
२.
वायव्य सरहद्द प्रांत (NWFP) आणि आसाममधील सिल्हेट जिल्ह्यात जनमत चाचणी (Referendum).
३.
सीमा निश्चितीसाठी सर सिरिल रॅडक्लिफ यांच्या अध्यक्षतेखाली सीमा आयोग (Boundary Commission).
४.
१८ जुलै १९४७ रोजी ब्रिटिश संसदेत 'भारतीय स्वातंत्र्य कायदा, १९४७' संमत झाला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) i.e. Because it had the provision for creation of Pakistan.
Detailed Analysis:
•
Option (3) is correct: The Mountbatten Plan, formally announced on June 3, 1947, conceded the League's core demand of partitioning British India into two sovereign dominions: India and Pakistan. The Cabinet Mission Plan of 1946 had rejected Pakistan, but escalating communal violence and political stalemate led Mountbatten to conclude partition was inevitable. Muhammad Ali Jinnah and the Muslim League Council accepted the plan on June 10, 1947.
Distractor Analysis:
•
Option 1 is incorrect: The plan dealt with territorial partitioning and transfer of sovereign power, rendering domestic minority electorates moot.
•
Option 2 is incorrect: The Congress Working Committee and AICC (via resolution moved by Govind Ballabh Pant) also accepted the Mountbatten Plan to avert further civil strife.
•
Option 4 is incorrect: The British did not recognize the League as the sole representative; power was transferred to both Congress and League within their respective jurisdictions.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key mechanisms of June 3 Plan: Boundary Commissions for Punjab and Bengal under Sir Cyril Radcliffe; Plebiscite in Sylhet (Assam) and Referendum in NWFP; princely states were given the option to accede to either dominion or remain independent (though accession was strongly guided by geographical contiguity).