योग्य उत्तर: पर्याय (3) वरील सर्व
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
भारतीय धर्मनिरपेक्षतेचे 'मोज़ेक मॉडेल' (Mosaic Frame of Indian Secularism):
•
पाश्चात्य धर्मनिरपेक्षतेचे 'मेल्टिंग पॉट' (Melting Pot) मॉडेल सर्व वेगळेपण विरघळवून एकसंध बनवण्यावर भर देते; याउलट भारताची धर्मनिरपेक्षता ही एका 'मोज़ेक चित्राप्रमाणे' (Mosaic Framework) किंवा 'सॅलड बाऊल' (Salad Bowl) प्रमाणे आहे.
•
मोज़ेक कलाकृतीमध्ये वेगवेगळ्या रंगांचे व आकारांचे मणी किंवा तुकडे एकत्र जोडले जातात; त्यातील प्रत्येक तुकडा आपले मूळ अस्तित्व व रंग टिकवून ठेवतो आणि तरीही सर्वांच्या मिलाफातून एक भव्य, सुंदर चित्र साकार होते.
•
विधानांचे परीक्षण:
•
(a) योग्य: भारतात विविध धर्म, पंथ आणि भाषांना समान स्वातंत्र्य आणि आदर मिळतो.
•
(b) योग्य: सर्व सामाजिक व धार्मिक गट आपली वैयक्तिक व सांस्कृतिक ओळख न गमावता भारताच्या 'संमिश्र संस्कृतीचा' (Composite Culture - कलम 51A(f)) भाग बनतात.
•
(c) योग्य: विविधतेत एकता (Unity in Diversity) निर्माण करून ही चौकट सर्व सामान्य जनतेला राष्ट्रीय धाग्यात बांधते.
•
(d) योग्य: भारतीय प्रजासत्ताकाचा कोणताही अधिकृत 'राज्य धर्म' (No state religion) नाही; शासन सर्व धर्मांशी समान आदर ('सर्वधर्म समभाव') राखते.
•
निष्कर्ष: सर्व विधाने भारतीय धर्मनिरपेक्षतेचे अचूक वर्णन करत असल्याने वरील सर्व हे योग्य उत्तर आहे.
भारतीय राज्यघटना व धर्मनिरपेक्षता:
•
प्रस्तावना (Preamble): 42 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 1976 द्वारे 'धर्मनिरपेक्ष' (Secular) शब्द जोडला गेला.
•
मूलभूत हक्क (कलमे 25 ते 28): धार्मिक स्वातंत्र्याचा हक्क.
•
कलम 25: सदसद्विवेकबुद्धीचे स्वातंत्र्य व धर्माचे आचरण, प्रसार करण्याचे स्वातंत्र्य.
•
कलम 26: धार्मिक व्यवहारांचे व्यवस्थापन करण्याचे स्वातंत्र्य.
•
कलम 27: धार्मिक प्रचारासाठी कर न देण्याचे स्वातंत्र्य.
•
कलम 28: शैक्षणिक संस्थांमध्ये धार्मिक शिक्षण उपस्थित राहण्याबाबत स्वातंत्र्य.
•
सर्वोच्च न्यायालय निकाल: *एस. आर. बोम्मई वि. युनियन ऑफ इंडिया (1994)* खटल्यात धर्मनिरपेक्षतेला राज्यघटनेची मूळ चौकट (Basic Structure) घोषित करण्यात आले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) All the above
Detailed Explanation:
•
Concept of Indian Secularism as a 'Mosaic':
•
Unlike the Western "Melting Pot" assimilation theory—where varied subcultures dissolve into a single uniform identity—Indian secularism functions as a "Cultural Mosaic" (or Salad Bowl).
•
In a mosaic pattern, disparate individual tiles retain their distinct colours, shapes, and textures, yet together they synthesize an integrated and harmonious masterpiece.
•
Evaluation of Statements:
•
(a) Correct: Multi-religious and multilingual groups flourish side by side with constitutional liberty, equality, and dignity.
•
(b) Correct: Different cultural and linguistic communities become organic parts of India's composite culture (Article 51A(f)) without forfeiting their distinct identities.
•
(c) Correct: It unites the pluralistic populace under a shared democratic polity (*Unity in Diversity*).
•
(d) Correct: The Indian State has no established State religion; it maintains principled distance and equal respect for all faiths (*Sarva Dharma Sambhava*).
•
Conclusion: All statements legitimately justify the mosaic frame metaphor, making All the above the correct choice.
Constitutional Facets of Secularism:
•
Preamble: The term "SECULAR" was formally incorporated by the 42nd Constitutional Amendment Act, 1976.
•
Articles 25–28: Right to Freedom of Religion.
•
Art. 25: Freedom of conscience and free profession, practice and propagation of religion.
•
Art. 26: Freedom to manage religious affairs.
•
Art. 27: Freedom from taxation for promotion of any religion.
•
Art. 28: Freedom from attendance at religious instruction in state-funded educational institutions.
•
Landmark Precedent: In *S.R. Bommai v. Union of India (1994)*, the Supreme Court ruled that secularism is part of the Basic Structure of the Constitution.
