भारतातील कृषी क्रांत्या आणि त्यांच्या जनकत्वासंदर्भात खालीलपैकी कोणास 'भारतातील हरित क्रांतीचे जनक' मानले जाते?
EN
With reference to agricultural revolutions and their pioneers in India, who among the following is recognized as the 'Father of Green Revolution in India'?
योग्य उत्तर डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन (पर्याय २) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन (M. S. Swaminathan):
•
त्यांना भारतात १९६० च्या दशकात गहू व तांदळाच्या अधिक उत्पादन देणाऱ्या जाती (HYV seeds), रासायनिक खते, सिंचन व आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून कृषी उत्पादनात प्रचंड वाढ घडवून आणल्याबद्दल 'भारतातील हरित क्रांतीचे जनक' (Father of the Green Revolution in India) मानले जाते.
•
जागतिक स्तरावर 'हरित क्रांतीचे जनक' म्हणून नोबेल शांतता पुरस्कार विजेते डॉ. नॉर्मन बोरलॉग (Norman Borlaug) ओळखले जातात, ज्यांच्या सहकार्याने स्वामीनाथन यांनी भारतात ही मोहीम राबवली.
•
भारत सरकारने त्यांना २०२४ मध्ये मरणोत्तर 'भारतरत्न' या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पं. जवाहरलाल नेहरू: स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान आणि नियोजित आर्थिक विकासाचे शिल्पकार; त्यांनी भाक्रा-नांगलसारख्या धरणांना 'आधुनिक भारताची मंदिरे' म्हटले.
•
डॉ. वर्गीस कुरियन: भारतात दुग्ध व्यवसायाला चालना देणाऱ्या 'धवल क्रांतीचे (श्वेत क्रांती / Operation Flood) जनक' मानले जातात.
•
डॉ. विजय केळकर: प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ, १३ व्या वित्त आयोगाचे अध्यक्ष आणि जीएसटी (GST) तसेच एफआरबीएम (FRBM) कायद्याशी संबंधित समितीचे अध्यक्ष.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
MPSC परीक्षेत विविध क्रांत्यांचे जनक विचारले जातात: हरित क्रांती (भारत) - डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन, धवल क्रांती - डॉ. वर्गीस कुरियन, नील क्रांती - डॉ. हिरालाल चौधरी व डॉ. अरुण कृष्णन, पिवळी क्रांती - सॅम पित्रोदा.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Dr. M. S. Swaminathan (Option 2).
Detailed Analysis:
1.
Dr. M. S. Swaminathan:
•
Widely revered as the 'Father of the Green Revolution in India', Dr. Swaminathan played a pioneering role in the 1960s by introducing High-Yielding Variety (HYV) seeds of semi-dwarf wheat and rice alongside chemical fertilizers and irrigation techniques.
•
Globally, Dr. Norman Borlaug (1970 Nobel Peace Laureate) is regarded as the Father of the Green Revolution, in close collaboration with whom Swaminathan spearheaded India's food security transformation.
•
In 2024, the Government of India conferred upon him the nation's highest civilian honor, the Bharat Ratna (posthumously).
Distractor Analysis:
•
Pt. Jawaharlal Nehru: First Prime Minister of independent India and architect of planned heavy industrialization, who referred to multipurpose river dams as 'the temples of modern India'.
•
Dr. Verghese Kurien: The 'Father of the White Revolution' (Operation Flood), who transformed India into the world's largest milk producer through the Amul cooperative model.
•
Dr. Vijay Kelkar: Renowned economist, Chairman of the 13th Finance Commission, and architect of the FRBM Act and Goods and Services Tax (GST) roadmap.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key pioneers frequently tested by MPSC: Green Revolution (India) - Dr. M. S. Swaminathan; White Revolution - Dr. Verghese Kurien; Blue Revolution - Dr. Hiralal Chaudhari & Dr. Arun Krishnan; Yellow Revolution (Oilseeds) - Sam Pitroda.