🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

भारताच्या पंचवार्षिक योजनांच्या संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: (१) दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेपासून मूलभूत आणि भांडवली वस्तू उद्योगांच्या विकासावर व आयात पर्यायीकरणावर (Import Substitution) दृढ भर देण्यात आला. (२) चौथ्या पंचवार्षिक योजनेने संपत्ती आणि आर्थिक सत्तेच्या वाढत्या केंद्रीकरणाच्या प्रवृत्तीला आळा घालून सुधारण्याचे उद्दिष्ट स्वीकारले. (३) पाचव्या पंचवार्षिक योजनेमध्ये पहिल्यांदाच वित्तीय क्षेत्राचा (Financial Sector) योजनेचा एकात्मिक गाभा म्हणून समावेश करण्यात आला. वरीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत?

EN With reference to India's Five-Year Plans, consider the following statements: (1) From the Second Five-Year Plan, there was a determined thrust toward the development of basic and capital goods industries and import substitution. (2) The Fourth Five-Year Plan adopted the objective of correcting the earlier trend of increased concentration of wealth and economic power. (3) In the Fifth Five-Year Plan, for the first time, the financial sector was included as an integral core component of the plan. Which of the statements given above are correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

केवळ (१) आणि (२)

1 and 2 only

फक्त (२)

2 only

फक्त (३)

3 only

(१), (२) आणि (३)

1, 2 and 3

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (1) म्हणजेच 'केवळ (१) आणि (२)' हे आहे.

विश्लेषण:

• विधान (१) बरोबर आहे: दुसऱ्या योजनेत (१९५६-६१) प्रा. पी. सी. महालनोबिस यांच्या मॉडेलवर आधारित पोलाद, वीज, अवजड अभियांत्रिकी यांसारख्या मूलभूत व भांडवली उद्योगांची उभारणी करून 'आयात पर्यायीकरण' (Import Substitution Industrialization) धोरण राबवले गेले.

• विधान (२) बरोबर आहे: चौथ्या योजनेत (१९६९-७४ - प्रा. डी. आर. गाडगीळ मॉडेल) आर्थिक विषमता आणि मक्तेदारी नष्ट करण्यासाठी पावले उचलली गेली. याच काळात १४ प्रमुख व्यापारी बँकांचे राष्ट्रीयीकरण (१९६९) करण्यात आले आणि मक्तेदारी प्रतिबंधक कायदा (MRTP Act, 1969) लागू करण्यात आला.

• विधान (३) चूक आहे: वित्तीय क्षेत्राचा (Financial Sector) पद्धतशीर समावेश पाचव्या योजनेत नसून १९९१ च्या एलपीजी सुधारणांनंतर आठव्या पंचवार्षिक योजनेपासून (१९९२-९७) आणि नरसिंहम समितीच्या शिफारशींनुसार करण्यात आला.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• विधान (३) असत्य असल्याने पर्याय (3) आणि (4) बाद होतात.

• विधाने (१) व (२) दोन्ही बरोबर असल्याने पर्याय (1) अचूक उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

दुसऱ्या योजनेचे मॉडेल: 'नेहरू-महालनोबिस मॉडेल' (अवजड उद्योग); चौथ्या योजनेचे मॉडेल: 'गाडगीळ फॉर्म्युला' (स्थैर्यासह स्वावलंबन व विषमता निर्मूलन).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (1), i.e., '1 and 2 only'.

Analysis:

• Statement (1) is correct: The Second Five-Year Plan (1956-61) operationalized the Mahalanobis heavy industrialization strategy, channeling state capital into core infrastructure (Rourkela, Bhilai, Durgapur steel plants) and capital goods to attain import substitution.

• Statement (2) is correct: The Fourth Plan (1969-74) formulated under D.R. Gadgil consciously tackled monopolistic wealth concentration, leading to the enactment of the Monopolies and Restrictive Trade Practices (MRTP) Act 1969 and the nationalization of 14 major commercial banks in July 1969.

• Statement (3) is incorrect: The financial and capital market sectors were brought in as an explicit, integrated pillar of planning only during the Eighth Five-Year Plan (1992–97) following the 1991 Narasimham Committee financial sector reforms.

Distractor Analysis:

• Because Statement (3) is historically invalid, Options (3) and (4) are eliminated.

• Option (2) is incomplete.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Second Plan hallmark: Heavy Capital Goods (Nehru-Mahalanobis strategy); Fourth Plan hallmark: Bank nationalization and wealth de-concentration (Gadgil strategy).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) केवळ (१) आणि (२) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (1) म्हणजेच 'केवळ (१) आणि (२)' हे आहे.

⚠️ पर्याय (2) फक्त (२) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) फक्त (३) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) (१), (२) आणि (३) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग विभाग चाचणी

quiz 30 प्रश्न timer 30 मिनिटे military_tech 30 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'केवळ (१) आणि (२)' हे असून ते 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन