भारताच्या 'तिसऱ्या पंचवार्षिक योजनेच्या' (१९६१-६६) संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान सत्य नाही (चुकीचे आहे)?
EN
With reference to India's 'Third Five-Year Plan' (1961-66), which of the following statements is NOT true (incorrect)?
योग्य उत्तर पर्याय (4) आहे.
विश्लेषण:
•
पर्याय (4) हे विधान चुकीचे आहे आणि म्हणूनच ते आपले उत्तर आहे: तिसऱ्या योजनेचे वृद्धीचे लक्ष्य ५.६% होते, परंतु प्रत्यक्ष वृद्धी दर केवळ २.८४% साध्य होऊ शकला. त्यामुळे भारतीय नियोजनाच्या इतिहासातील ही 'सर्वात अयशस्वी योजना' ठरली.
•
अपयशाची कारणे:
१.
१९६२ चे भारत-चीन युद्ध आणि १९६५ चे भारत-पाक युद्ध.
२.
१९६५-६६ मध्ये पडलेला शतकातील सर्वात भीषण दुष्काळ.
३.
पंतप्रधान पंडित नेहरू (१९६४) आणि लाल बहादूर शास्त्री (१९६६) यांचे आकस्मिक निधन.
•
या अपयशामुळे चौथी योजना पुढे ढकलली गेली आणि १९६६ ते १९६९ या काळात 'योजना सुट्टी' (Plan Holiday / तीन वार्षिक योजना) घ्यावी लागली.
•
पर्याय (1), (2) व (3) बरोबर: नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष प्रा. डी. आर. गाडगीळ यांच्या मसुद्यावर आधारित असल्याने हिला 'गाडगीळ योजना' म्हटले जाते आणि कृषी व अवजड उद्योगांना समान प्राधान्य दिले गेले होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
तिसऱ्या योजनेदरम्यानच १९६४ मध्ये सोव्हिएत युनियनच्या (USSR) मदतीने झारखंडमध्ये 'बोकारो स्टील प्लांट' ची स्थापना करण्यात आली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4).
Analysis:
•
Option (4) is factually incorrect and hence the right choice: The Third Five-Year Plan targeted a 5.6% annual GDP growth rate but achieved a dismal 2.84%, rendering it the most catastrophic failure among all Five-Year Plans.
•
Catalysts of Failure:
1.
Exogenous shocks: 1962 Sino-Indian War and 1965 Indo-Pak War forcing redirection of capital into defense.
2.
Consecutive severe monsoon failures causing the severe 1965-66 agricultural famine.
3.
Political destabilization from the deaths of Prime Ministers Nehru (1964) and Shastri (1966).
•
Aftermath: The severe financial collapse led to the abandonment of the Five-Year framework, necessitating a three-year 'Plan Holiday' (1966-1969) with annual plans.
•
Statements (1), (2), and (3) are historically accurate.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Bokaro Steel Plant (Jharkhand) was established in 1964 during the Third Plan with technical and financial collaboration from the USSR.