योग्य उत्तर: पर्याय (३) - (१) आणि (२) दोन्हीही.
विश्लेषण:
•
विधान (१) बरोबर आहे: स्वातंत्र्यानंतर भारताने १९५० च्या दशकात विविध राज्यांमध्ये 'जमीनदारी निर्मूलन कायदे' (Abolition of Intermediaries) संमत करून जमीनदार, जहागीरदार व इनामदार यांचे मध्यस्थी हक्क नष्ट केले आणि सुमारे २ कोटी कुळांना थेट शासनाशी जोडले.
•
विधान (२) बरोबर आहे: कुळ सुधारणांच्या (Tenancy Reforms) अंतर्गत तीन मुख्य उद्दिष्टे होती:
१)
खंडाचे नियमन (Regulation of Rent - उत्पन्नाच्या १/४ ते १/५ पेक्षा जास्त खंड नसावा).
२)
कुळहक्काची सुरक्षितता (Security of Tenure).
३)
कुळांना जमिनीचा मालकी हक्क देणे (Ownership rights to tenants - 'कसेल त्याची जमीन').
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) व (२): अपूर्ण आहेत.
•
पर्याय (३): योग्य पर्याय; दोन्ही विधाने जमीन सुधारणांचे प्रमुख घटक दर्शवतात.
•
पर्याय (४): अयोग्य.
महाराष्ट्रात 'मुंबई कुळवहिवाट आणि शेतजमीन कायदा, १९४८' अंतर्गत १ एप्रिल १९५७ हा दिवस 'शेतकरी दिन' (Tillers' Day) म्हणून घोषित करण्यात आला, ज्या दिवशी राज्यातील हजारो कुळांना कसणाऱ्या जमिनीचे कायदेशीर मालक बनवण्यात आले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) - Both (1) and (2).
Analysis:
•
Statement (1) is correct: Post-independence land reforms began with the abolition of intermediaries (Zamindars, Jagirdars, Inamdars) in the early 1950s, bringing roughly 20 million cultivators into direct contact with the state.
•
Statement (2) is correct: Tenancy reforms comprised three critical pillars:
1)
Regulation of rent (capping customary rents of 50% down to 20%–25% of gross produce).
2)
Security of tenure against arbitrary eviction.
3)
Conferment of ownership rights to continuous tenants ('Land to the Tiller').
Distractor Analysis:
•
Options (1) and (2): Incomplete statements.
•
Option (3): Correct; both statements accurately reflect Indian land reform principles.
•
Option (4): Incorrect as both statements are historically valid.
In Maharashtra, under the Bombay Tenancy and Agricultural Lands Act 1948, 1st April 1957 was designated as 'Tillers' Day' (शेतकरी दिन), vesting permanent ownership of land in cultivating tenants.
